Huyền thoại bóng đá Việt Nam thường được nhắc tới gồm những tên tuổi của bóng đá Sài Gòn thập niên 1960 như Phạm Huỳnh Tam Lang, Đỗ Thới Vinh; thế hệ thập niên 1990 với Lê Huỳnh Đức, Nguyễn Hồng Sơn; Lê Công Vinh của chức vô địch AFF Cup 2008; và lứa Quang Hải, Văn Lâm, Quế Ngọc Hải, Công Phượng thời HLV Park Hang-seo. Ở bóng đá nữ, Huỳnh Như là gương mặt tiêu biểu nhất. Bài này đi qua từng thế hệ và lý do họ được nhớ.
Thế nào thì được gọi là huyền thoại
Không có danh sách chính thức nào. Khi người hâm mộ Việt Nam gọi ai đó là huyền thoại, họ thường dựa vào ba điều: một khoảnh khắc mà cả nước nhớ (một bàn thắng, một pha cứu thua), sự bền bỉ qua nhiều năm khoác áo đội tuyển, và ảnh hưởng vượt ra ngoài sân cỏ, như mở đường xuất ngoại hay truyền cảm hứng cho lứa sau.
Cũng cần nói trước: bóng đá Việt Nam có nhiều thời kỳ đứt quãng, thống kê thời bao cấp và trước năm 1975 không đầy đủ. Vì thế, các thế hệ cũ thường được nhớ qua lời kể và báo chí cũ hơn là qua con số.
Thế hệ trước năm 1975: những cái tên của sân Cộng Hoà
Bóng đá Sài Gòn thập niên 1950–1960 có một lứa cầu thủ giỏi, gắn với các thành tích như hạng tư Asian Cup 1956, 1960, huy chương vàng SEAP Games 1959 và chức vô địch Merdeka Cup 1966. Sân Cộng Hoà khi ấy (nay là sân Thống Nhất) là nơi họ thi đấu.
- Phạm Huỳnh Tam Lang: một trong những tên tuổi lớn nhất của bóng đá Sài Gòn thời kỳ này, sau đó gắn bó lâu dài với công tác huấn luyện và được nhiều thế hệ cầu thủ phía Nam coi là bậc thầy.
- Đỗ Thới Vinh: tiền đạo nổi tiếng thập niên 1960, cái tên thường được nhắc khi người lớn tuổi kể về đội bóng Sài Gòn thời ấy.
Ở miền Bắc, đội Thể Công những thập niên 1960–1980 có nhiều cầu thủ được người Hà Nội nhớ tên, nhưng đội tuyển khi ấy ít đá quốc tế chính thức, nên tên tuổi của họ phần lớn chỉ lưu lại trong trí nhớ khán giả cùng thời.
Thế hệ thập niên 1990: những ngôi sao đầu tiên của truyền hình
Thập niên 1990, truyền hình phủ sóng rộng và báo thể thao phát triển, nên đây là lứa cầu thủ đầu tiên được cả nước biết mặt.
Lê Huỳnh Đức
Tiền đạo trưởng thành và nổi danh trong màu áo Công an TP.HCM, nổi tiếng với khả năng dứt điểm và chọn vị trí. Anh là trụ cột hàng công đội tuyển những năm Việt Nam giành huy chương bạc SEA Games 1995 và vào chung kết Tiger Cup 1998, từng đoạt Quả bóng vàng Việt Nam. Sau khi giải nghệ, ông chuyển sang huấn luyện và vô địch V-League cùng SHB Đà Nẵng.
Nguyễn Hồng Sơn
Tiền vệ của Thể Công, được nhiều người xem là cầu thủ có kỹ thuật và nhãn quan đẹp nhất thế hệ. Lối chơi điềm tĩnh, chuyền bóng thông minh, ít khi mất bóng. Anh cũng từng đoạt Quả bóng vàng Việt Nam. Hồng Sơn là ví dụ điển hình cho câu "sinh nhầm thời": nếu đá trong giai đoạn bóng đá Việt Nam hội nhập sâu hơn, rất có thể anh đã thi đấu ở nước ngoài.
Những gương mặt khác
Võ Hoàng Bửu, Trần Công Minh và nhiều đồng đội khác là những tên tuổi gắn với giai đoạn đội tuyển trở lại đấu trường khu vực. Họ chịu nhiều nỗi đau ở các trận chung kết thua, nhưng đặt nền cho niềm tin rằng Việt Nam có thể đứng đầu Đông Nam Á.
Thế hệ 2000s: Lê Công Vinh và cú đánh đầu năm 2008
Nếu phải chọn một cầu thủ đại diện cho thập niên 2000, đó là Lê Công Vinh. Trưởng thành từ lò Sông Lam Nghệ An, anh là tiền đạo không quá to cao nhưng chọn vị trí rất tốt và cực kỳ lì lợm.
- Ghi bàn quyết định ở bán kết và chung kết AFF Cup 2008, trong đó có cú đánh đầu ở phút bù giờ trên sân Mỹ Đình.
- Sang Bồ Đào Nha khoác áo Leixões năm 2009, rồi sang Nhật Bản chơi cho Consadole Sapporo năm 2013: một trong những người mở đường cho cầu thủ Việt Nam xuất ngoại.
- Là cầu thủ ghi nhiều bàn nhất lịch sử đội tuyển quốc gia, với hơn 50 bàn thắng.
Cùng thế hệ có Phạm Văn Quyến, tiền đạo được kỳ vọng rất lớn nhưng sự nghiệp bị gián đoạn bởi vụ dàn xếp tỷ số tại SEA Games 2005. Câu chuyện của anh thường được nhắc như một bài học về áp lực và cám dỗ với cầu thủ trẻ nổi tiếng quá sớm.
Thế hệ Park Hang-seo: lứa vàng của bóng đá Việt
Giai đoạn 2017–2023 sinh ra nhiều tên tuổi nhất, vì đây là thời kỳ đội tuyển có nhiều thành tích nhất.
- Nguyễn Quang Hải: "cầu vồng tuyết" ở Thường Châu, những bàn thắng quan trọng ở AFF Cup 2018 và vòng loại World Cup. Sang Pháp đá cho Pau FC ở giải hạng Hai mùa 2022–2023.
- Đặng Văn Lâm: thủ môn sinh ra ở Nga, mẹ người Nga, bố người Việt. Bắt chính ở AFF Cup 2018 và Asian Cup 2019, sau đó thi đấu ở Thái Lan cho Muangthong United và ở Nhật Bản cho Cerezo Osaka.
- Quế Ngọc Hải: trung vệ, đội trưởng đội tuyển nhiều năm, thủ lĩnh tinh thần trong phòng thay đồ.
- Nguyễn Công Phượng: sản phẩm nổi tiếng nhất của học viện HAGL – JMG, từng thi đấu ở Nhật Bản (Mito HollyHock, Yokohama FC), Hàn Quốc (Incheon United) và Bỉ (Sint-Truiden).
- Nguyễn Văn Quyết: đội trưởng lâu năm của Hà Nội FC, có mặt trong nhiều chức vô địch V-League của đội này.
- Đoàn Văn Hậu: hậu vệ trái, cầu thủ Việt Nam hiếm hoi được một đội bóng Hà Lan (Heerenveen) đưa về.
Huỳnh Như và những huyền thoại bóng đá nữ
Bóng đá nữ Việt Nam có thành tích ở khu vực tốt hơn bóng đá nam rất nhiều, với 8 huy chương vàng SEA Games tính tới năm 2023 và một lần dự World Cup. Gương mặt tiêu biểu nhất là Huỳnh Như: tiền đạo, đội trưởng, chân sút ghi nhiều bàn nhất lịch sử tuyển nữ, và là cầu thủ nữ Việt Nam đầu tiên thi đấu chuyên nghiệp ở châu Âu khi khoác áo Länk Vilaverde của Bồ Đào Nha năm 2022.
Bên cạnh đó còn có thủ môn Trần Thị Kim Thanh với pha cản phạt đền của Alex Morgan ở World Cup 2023, và nhiều thế hệ cầu thủ từ hai trung tâm Hà Nội và TP.HCM đã giữ ngôi số một Đông Nam Á suốt hai thập kỷ.
Bảng tóm tắt các thế hệ
| Thời kỳ | Gương mặt tiêu biểu | Dấu ấn |
|---|---|---|
| 1950s–1960s | Phạm Huỳnh Tam Lang, Đỗ Thới Vinh | Asian Cup 1956, 1960; SEAP Games 1959; Merdeka Cup 1966 |
| 1990s | Lê Huỳnh Đức, Nguyễn Hồng Sơn, Võ Hoàng Bửu | Bạc SEA Games 1995, á quân Tiger Cup 1998 |
| 2000s | Lê Công Vinh, Dương Hồng Sơn, Nguyễn Minh Phương | Vô địch AFF Cup 2008 |
| 2017–2023 | Quang Hải, Văn Lâm, Quế Ngọc Hải, Công Phượng, Văn Hậu | Thường Châu 2018, AFF Cup 2018, vòng loại thứ ba World Cup |
| Bóng đá nữ | Huỳnh Như, Kim Thanh | 8 HCV SEA Games, World Cup 2023 |
Góc nhìn hôm nay: giữ lại ký ức của các thế hệ
Việt Nam chưa có bảo tàng bóng đá quốc gia hay một "đại sảnh danh vọng" chính thức. Ký ức về các thế hệ cũ chủ yếu nằm trong báo chí, sách hồi ký của một số cầu thủ, HLV và trong lời kể của khán giả lớn tuổi. Mỗi khi một cầu thủ thời bao cấp qua đời, một phần lịch sử cũng mất theo.
Với người muốn tìm hiểu, có vài việc nên làm:
- Tìm đọc các bài phỏng vấn dài, phóng sự chân dung trên báo thể thao về các cầu thủ thập niên 1960–1990.
- Xem lại các trận chung kết cũ được các đài truyền hình phát lại, để thấy lối chơi từng thời.
- Theo dõi danh sách Quả bóng vàng Việt Nam qua các năm (giải do báo Sài Gòn Giải Phóng tổ chức từ năm 1995) như một cách đọc lịch sử qua từng gương mặt.
- Nghe chính người lớn tuổi trong gia đình kể về những trận đấu họ từng xem ở sân Hàng Đẫy, sân Thống Nhất.
Câu hỏi thường gặp
Ai là cầu thủ ghi nhiều bàn nhất cho đội tuyển Việt Nam?
Lê Công Vinh là cầu thủ ghi nhiều bàn nhất lịch sử đội tuyển quốc gia Việt Nam, với hơn 50 bàn thắng. Anh cũng là người ghi bàn quyết định trong trận chung kết AFF Cup 2008.
Cầu thủ Việt Nam nào từng đá ở châu Âu?
Một số cầu thủ nam từng thi đấu ở châu Âu gồm Lê Công Vinh (Leixões, Bồ Đào Nha), Đoàn Văn Hậu (Heerenveen, Hà Lan), Nguyễn Công Phượng (Sint-Truiden, Bỉ) và Nguyễn Quang Hải (Pau FC, Pháp). Ở bóng đá nữ, Huỳnh Như khoác áo Länk Vilaverde của Bồ Đào Nha.
Quả bóng vàng Việt Nam là gì?
Quả bóng vàng Việt Nam là giải thưởng cá nhân dành cho cầu thủ xuất sắc nhất năm, do báo Sài Gòn Giải Phóng tổ chức từ năm 1995. Sau này giải có thêm hạng mục cho cầu thủ nữ, cầu thủ trẻ và cầu thủ futsal.
Đặng Văn Lâm là người nước nào?
Đặng Văn Lâm sinh ra ở Nga, có mẹ người Nga và bố người Việt, thi đấu cho đội tuyển Việt Nam. Anh là thủ môn bắt chính ở AFF Cup 2018 và Asian Cup 2019.
Huyền thoại bóng đá nữ Việt Nam là ai?
Gương mặt tiêu biểu nhất là Huỳnh Như, đội trưởng và chân sút ghi nhiều bàn nhất lịch sử tuyển nữ. Chị là cầu thủ nữ Việt Nam đầu tiên thi đấu chuyên nghiệp ở châu Âu.