AFF Cup 2008: Việt Nam vô địch lần đầu và cú đánh đầu của Công Vinh

Việt Nam vô địch AFF Cup 2008 sau khi thắng Thái Lan 3-2 qua hai lượt trận chung kết: thắng 2-1 ở Bangkok ngày 24/12 và hoà 1-1 trên sân Mỹ Đình ngày 28/12/2008. Bàn quyết định là cú đánh đầu của Lê Công Vinh từ quả đá phạt của Nguyễn Minh Phương ở những giây cuối. Đó là danh hiệu lớn đầu tiên của đội tuyển quốc gia, dưới tay HLV người Bồ Đào Nha Henrique Calisto.

Trước giải: mười năm "về nhì" và một đội ít ai đặt cược

Đến năm 2008, giải vô địch Đông Nam Á mới chỉ có hai nhà vô địch: Thái Lan (1996, 2000, 2002) và Singapore (1998, 2004, 2007). Việt Nam là đội luôn có mặt ở nhóm đầu nhưng thiếu một cú đẩy cuối. Trận thua Singapore 0-1 ở chung kết Tiger Cup 1998 trên sân Hàng Đẫy, cùng chuỗi thất bại ở các trận chung kết SEA Games, tạo ra một cảm giác chung: đội này đá hay nhưng không biết thắng trận lớn.

Giải năm 2008 cũng là lần đầu mang tên AFF Suzuki Cup. Vòng bảng chia hai nơi: bảng A ở Jakarta (Indonesia), bảng B ở Phuket (Thái Lan). Việt Nam rơi vào bảng B cùng chủ nhà Thái Lan, Malaysia và Lào, tức là phải đá với hai đối thủ mạnh nhất khu vực ngay từ đầu.

Henrique Calisto là người hiểu bóng đá Việt Nam: ông đã làm việc nhiều năm ở đây, từng dẫn dắt Đồng Tâm Long An, một trong những đội mạnh nhất V-League giữa thập niên 2000. Ông không có ngôi sao vượt trội trong tay, nhưng có một lứa cầu thủ ở độ tuổi chín muồi và một hệ thống phòng ngự rất kỷ luật.

Vòng bảng ở Phuket: thua trận đầu, thắng trận cần thắng

Việt Nam mở màn bằng trận thua Thái Lan 0-2. Đó là kịch bản quen thuộc, và nhiều người nghĩ đội sẽ lại dừng sớm. Trận thứ hai gặp Malaysia mới là trận sống còn. Việt Nam thắng 3-2 trong một trận rượt đuổi, rồi thắng Lào 4-0 ở lượt cuối để đứng nhì bảng.

Đứng nhì bảng nghĩa là gặp Singapore, nhà đương kim vô địch, ở bán kết. Đây là chi tiết hay bị quên: con đường của Việt Nam năm 2008 phải đi qua cả hai nhà vô địch cũ.

Bán kết với Singapore: thắng bằng sự lì lợm

Lượt đi trên sân Mỹ Đình hoà 0-0. Trên sân nhà mà không ghi được bàn, Việt Nam phải sang Singapore với lợi thế mong manh. Singapore khi ấy do HLV Radojko Avramović dẫn dắt, nổi tiếng đá chắc, thể lực tốt và rất giỏi bóng chết.

Lượt về, Việt Nam chơi đúng kiểu Calisto muốn: lùi đội hình, giữ khoảng cách giữa các tuyến thật hẹp, chờ cơ hội. Lê Công Vinh ghi bàn duy nhất, và Việt Nam đi tiếp với tổng tỷ số 1-0. Đội đã không thủng lưới trong 180 phút trước một đội từng vô địch ba lần.

Chung kết: 2-1 ở Rajamangala và cú đánh đầu ở Mỹ Đình

Lượt đi, đêm Giáng sinh ở Bangkok

Thái Lan do HLV người Anh Peter Reid dẫn dắt, đá trên sân Rajamangala, nơi Việt Nam gần như chưa bao giờ thắng được trong một trận quan trọng. Việt Nam ghi hai bàn, do Nguyễn Vũ Phong và Nguyễn Quang Hải (sinh năm 1985, khác với Nguyễn Quang Hải của lứa U23 sau này). Thái Lan rút ngắn còn 1-2, và đội khách giữ được tỷ số đến cuối.

Thắng 2-1 trên sân khách cho Việt Nam lợi thế lớn: lượt về trên sân nhà chỉ cần hoà là vô địch.

Lượt về, 28/12/2008 trên sân Mỹ Đình

Thái Lan vào trận với quyết tâm rất cao và mở tỷ số trong hiệp một. Tỷ số 0-1 kéo dài gần hết trận, tổng tỷ số lúc đó là 2-2 và chỉ cần Thái Lan ghi thêm một bàn là mọi thứ đổi chiều. Hiệp hai, đội khách dồn ép, sân Mỹ Đình lặng đi theo từng đợt tấn công.

Ở những phút bù giờ, Việt Nam được hưởng một quả đá phạt bên cánh trái. Minh Phương đá bóng vào khu vực cột gần, Công Vinh băng vào, ngoặt đầu đưa bóng đi ngược hướng thủ môn. Tỷ số 1-1, tổng tỷ số 3-2. Gần như ngay sau đó, trận đấu kết thúc.

Bàn thắng ấy có giá trị hơn con số trên bảng tỷ số. Nó xoá đi cảm giác "giữ không nổi" đã đeo đẳng đội tuyển, vì đó là một bàn thắng chủ động, ghi vào lúc đội bóng bị dồn ép nhất.

Những gương mặt làm nên chức vô địch

• Dương Hồng Sơn: thủ môn bắt chính, chỗ dựa của hàng thủ trong cả giải, đặc biệt ở hai trận bán kết không thủng lưới.
• Lê Công Vinh: ghi bàn ở bán kết và bàn quyết định ở chung kết. Năm sau, anh sang Bồ Đào Nha khoác áo Leixões, trở thành một trong những cầu thủ Việt Nam đầu tiên thi đấu ở châu Âu.
• Nguyễn Minh Phương: tiền vệ trung tâm, người phát động phần lớn các tình huống bóng chết, chủ nhân đường chuyền cho bàn thắng lịch sử.
• Phan Văn Tài Em và Nguyễn Vũ Phong: hai tiền vệ chạy nhiều, che chắn cho hàng thủ và chuyển trạng thái rất nhanh.
• Phạm Thành Lương: cầu thủ chạy cánh trẻ, tốc độ và lì, sau này trở thành trụ cột lâu năm của đội tuyển và của bóng đá Hà Nội.

Điểm chung của lứa này là phần lớn đã ở độ tuổi 24–28, có nhiều năm đá V-League với ngoại binh, nên không bị sốc trước sức ép thể lực của Thái Lan hay Singapore.

Calisto đã làm khác điều gì

Nhìn lại, cách Calisto vô địch không phải bóng đá đẹp. Đó là bóng đá thực dụng, và chính điều đó mới mẻ với Việt Nam lúc bấy giờ:

1. Phòng ngự trước, tấn công sau. Đội hình co cụm khi mất bóng, không để khoảng trống sau lưng hậu vệ.
2. Đặt cược vào bóng chết. Những đội ngang tài thường quyết định bằng phạt góc và đá phạt, và Việt Nam tập rất kỹ phần này.
3. Quản lý tâm lý. Sau trận thua Thái Lan ở vòng bảng, ban huấn luyện không thay đổi lớn, giữ sự ổn định của đội hình.

Mười năm sau, HLV Park Hang-seo cũng vô địch theo một tinh thần gần giống: phòng ngự chặt, phản công nhanh, rất mạnh bóng chết.

So sánh ba chức vô địch Đông Nam Á

Góc nhìn hôm nay: điều còn lại từ năm 2008

Đêm 28/12/2008 là lần đầu cả nước đổ ra đường mừng một chức vô địch bóng đá ở quy mô lớn như vậy. Hình ảnh ấy trở thành khuôn mẫu cho các lần ăn mừng sau này, từ Thường Châu 2018 đến ASEAN Cup 2024.

Về chuyên môn, bài học của năm 2008 là một đội bóng không có siêu sao vẫn có thể vô địch nếu được tổ chức tốt và có một chiến lược phù hợp với sức mình. Nhưng cũng có mặt trái: sau chức vô địch, Việt Nam thua Malaysia ở bán kết AFF Cup 2010 khi đang là đương kim vô địch, và phải mất thêm mười năm mới trở lại ngôi vương.

Ai muốn xem lại nên tìm bản phát lại toàn trận lượt về trên các kênh lưu trữ của đài truyền hình, thay vì chỉ xem đoạn cắt bàn thắng. Xem cả 90 phút mới thấy Thái Lan đã ép Việt Nam đến mức nào, và vì sao bàn thắng phút bù giờ lại bùng nổ như thế. Sân Mỹ Đình, nơi diễn ra trận đấu, vẫn là sân nhà của đội tuyển quốc gia.