U23 Việt Nam ở Thường Châu 2018: con đường tới ngôi á quân châu Á

U23 Việt Nam ở Thường Châu là đội giành ngôi á quân Giải U23 châu Á 2018 tại Trung Quốc, đội Đông Nam Á đầu tiên vào chung kết giải này. Thầy trò HLV Park Hang-seo vượt Iraq và Qatar bằng hai loạt sút luân lưu, rồi thua Uzbekistan 1-2 ở phút cuối hiệp phụ trong trận chung kết giữa trời tuyết ngày 27/01/2018. Cú đá phạt của Nguyễn Quang Hải trong trận ấy được gọi là "cầu vồng tuyết".

Giải đấu và bối cảnh: ba tháng sau khi ông Park đến

Giải U23 châu Á (AFC U23 Championship) năm 2018 diễn ra tháng 1 tại tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, với 16 đội chia bốn bảng. Bảng của Việt Nam đá ở thành phố Côn Sơn, còn trận bán kết và chung kết của Việt Nam diễn ra tại Trung tâm Thể thao Olympic Thường Châu.

HLV Park Hang-seo nhận việc từ tháng 10 năm 2017. Trước giải, kỳ vọng rất thấp: Việt Nam nằm cùng bảng với Hàn Quốc, Úc và Syria, ba đội đều được đánh giá cao hơn. Mục tiêu chính thức chỉ là thi đấu tốt, tích luỹ kinh nghiệm. Trong nước, nhiều người còn nhớ thất bại của U22 ở SEA Games 2017 tại Malaysia, khi đội bị loại từ vòng bảng.

Lứa cầu thủ này phần lớn sinh từ năm 1995 đến 1999, xuất thân từ các lò HAGL – JMG, Hà Nội, Viettel, Sông Lam Nghệ An và Thanh Hoá. Nhiều người trong số họ đã chơi với nhau từ cấp U19.

Sáu trận đấu từ Côn Sơn tới Thường Châu

Vòng bảng: trận thắng Úc làm đổi mọi thứ

Trận mở màn thua Hàn Quốc 1-2 nhưng Việt Nam đá không hề lép vế. Ba ngày sau, Việt Nam thắng Úc 1-0 với bàn thắng của Quang Hải. Đây là kết quả đầu tiên khiến báo chí châu Á chú ý, vì Úc là đội có thể hình và thể lực vượt trội. Trận hoà Syria 0-0 ở lượt cuối là một trận phòng ngự nghẹt thở, Syria có nhiều cơ hội nhưng Việt Nam giữ sạch lưới để vào tứ kết.

Tứ kết với Iraq: 120 phút rượt đuổi

Iraq là đội mạnh về thể lực và không chiến. Trận đấu kéo sang hiệp phụ, hai đội ghi bàn qua lại và kết thúc với tỷ số 3-3. Ở loạt luân lưu, năm cầu thủ Việt Nam đá đều thành công, Việt Nam thắng 5-3. Đến đây, U23 Việt Nam đã làm điều chưa đội Đông Nam Á nào làm ở giải này: vào bán kết.

Bán kết với Qatar: hai lần bị dẫn, hai lần Quang Hải

Qatar có tiền đạo Almoez Ali, người sau này là vua phá lưới Asian Cup 2019. Qatar mở tỷ số bằng quả phạt đền. Khi trận đấu sắp hết giờ, Quang Hải gỡ hoà 1-1. Vào hiệp phụ, Qatar lại vượt lên, và một lần nữa Quang Hải gỡ hoà 2-2 bằng một cú dứt điểm rất gọn. Trong loạt luân lưu, thủ môn Bùi Tiến Dũng cản phá thành công, Việt Nam thắng 4-3 và vào chung kết.

Chung kết dưới tuyết: "cầu vồng tuyết" và phút 120

Ngày 27/01/2018, Thường Châu có tuyết rơi dày. Mặt sân phủ trắng, nhân viên sân phải liên tục quét tuyết khỏi các vạch kẻ. Nhiều cầu thủ Việt Nam lần đầu đá bóng trong tuyết.

Uzbekistan mở tỷ số sớm bằng một pha đánh đầu sau tình huống cố định. Cuối hiệp một, Việt Nam được hưởng quả đá phạt ở cánh trái, cách khung thành khá xa. Quang Hải sút thẳng, bóng đi vòng cung qua hàng rào và qua tầm với của thủ môn, chui vào góc cao. Bàn thắng được người hâm mộ đặt tên "cầu vồng tuyết" vì đường cong của bóng giữa nền trời trắng.

Hai đội hoà 1-1 đến hết 90 phút và kéo dài sang hiệp phụ. Khi tất cả đã nghĩ tới loạt luân lưu thứ ba, ở phút cuối hiệp phụ, Andrey Sidorov ghi bàn cho Uzbekistan. Việt Nam thua 1-2, giành ngôi á quân.

Điều đáng nhớ là phản ứng trong nước: không có thất vọng. Mọi người coi đây là một chiến công. Đêm chung kết, đường phố khắp cả nước vẫn tràn ngập người mừng đội tuyển như thể đội vừa vô địch.

Ông Park đã thay đổi điều gì trong ba tháng

Ba tháng là quá ngắn để thay đổi kỹ thuật cầu thủ. Những gì ông Park làm nằm ở tổ chức, thể lực và tâm lý:

• Sơ đồ ba trung vệ. Bộ ba Trần Đình Trọng, Đỗ Duy Mạnh và Bùi Tiến Dũng (hậu vệ) đá trung tâm. Khi phòng ngự, hai cầu thủ chạy cánh lùi về thành hàng năm hậu vệ, khiến các đội cao to rất khó tìm khoảng trống.
• Thể lực để đá 120 phút. Việt Nam đá hai trận 120 phút liên tiếp ở tứ kết và bán kết, rồi thêm 120 phút ở chung kết. Đội không gục về thể lực, điều trước đó rất hiếm thấy ở các đội Việt Nam khi gặp đối thủ Tây Á.
• Tinh thần không sợ. Ông Park nhiều lần nói với báo chí rằng cầu thủ Việt Nam thiếu tự tin chứ không thiếu năng lực. Hình ảnh ông chạy vào sân động viên, ôm từng học trò trở thành biểu tượng của giai đoạn này.
• Dùng đúng người. Quang Hải đá tự do sau tiền đạo, Công Phượng và Đức Chinh luân phiên ở hàng công, Xuân Trường đeo băng đội trưởng và điều tiết nhịp độ ở giữa sân.

Những cái tên đi ra từ Thường Châu

Thường Châu không chỉ là một giải đấu. Nó là lứa nền móng cho gần như toàn bộ thành công của đội tuyển quốc gia trong năm năm sau đó.

• Nguyễn Quang Hải là cầu thủ ghi bàn nhiều nhất của Việt Nam ở giải, sau này sang Pháp thi đấu cho Pau FC (2022–2023).
• Bùi Tiến Dũng (thủ môn) trở thành người hùng trên chấm phạt đền, nổi tiếng chỉ sau một đêm.
• Đoàn Văn Hậu, khi ấy mới 18 tuổi, sau này sang Hà Lan khoác áo Heerenveen.
• Trần Đình Trọng, Đỗ Duy Mạnh trở thành bộ khung hàng thủ đội tuyển vô địch AFF Cup 2018.
• Lương Xuân Trường, Nguyễn Công Phượng, Vũ Văn Thanh, những học trò của học viện HAGL – JMG, lần đầu được công nhận ở tầm châu lục.

Góc nhìn hôm nay: điều Thường Châu để lại

Sau Thường Châu, bóng đá Việt Nam có hạng tư Asian Games 2018, vô địch AFF Cup 2018, tứ kết Asian Cup 2019 và vòng loại thứ ba World Cup. Tất cả đều dựa trên lứa cầu thủ này và niềm tin họ có được ở Trung Quốc.

Bài học quan trọng nhất có lẽ là: kết quả lớn đến khi một thế hệ được đào tạo tử tế gặp đúng người dẫn dắt. Nếu không có các học viện bắt đầu từ giữa thập niên 2000, ông Park không có chất liệu để làm việc. Nếu không có cách tổ chức của ông, lứa cầu thủ ấy có thể đã chỉ dừng ở mức "đá đẹp mà thua".

Có một mặt cần nhìn thẳng: sự kỳ vọng sau Thường Châu tăng quá nhanh. Các lứa U23 về sau không lặp lại được thành tích này, và mỗi lần như vậy lại bị đem ra so sánh, điều không công bằng với các cầu thủ trẻ. Thường Châu 2018 là một đỉnh cao đặc biệt, không phải một chuẩn mực có thể đòi hỏi hằng năm.

Muốn xem lại, nên xem trọn hai trận tứ kết và bán kết chứ không chỉ trận chung kết: chính ở hai trận 120 phút ấy mới thấy rõ thể lực và sự kiên nhẫn của đội đã thay đổi thế nào.