"Đi bão" là cách người Việt gọi việc hàng chục nghìn, có lúc hàng triệu người đổ ra đường mừng chiến thắng của đội tuyển: đi xe máy thành đoàn, cầm cờ, gõ trống, bấm còi, hô "Việt Nam vô địch" đến tận khuya. Hiện tượng này bùng nổ từ chức vô địch AFF Cup 2008 và đạt đỉnh với U23 Việt Nam ở Thường Châu năm 2018. Bài này kể về văn hoá cổ động của người Việt, những đêm đi bão đáng nhớ và cách cổ vũ sao cho vui mà an toàn.
Đi bão là gì và từ đâu ra
Chữ "bão" gợi hình ảnh dòng người cuộn qua phố như một cơn bão. Không rõ ai dùng chữ này đầu tiên, nhưng nó trở nên quen thuộc trên báo chí và trong lời nói hằng ngày quanh năm 2008. Trước đó, sau các trận thắng lớn ở SEA Games hay Tiger Cup thập niên 1990, người hâm mộ cũng đã xuống đường, nhưng quy mô nhỏ hơn nhiều.
Đi bão có những nét rất riêng của Việt Nam:
- Xe máy là "phương tiện" chính. Ở nước khác, người ta tụ tập ở quảng trường; ở Việt Nam, người ta chạy xe vòng quanh trung tâm thành phố.
- Không cần tổ chức. Không ai kêu gọi, nhưng chỉ vài phút sau tiếng còi kết thúc trận, các tuyến phố chính đã kín người.
- Mọi lứa tuổi. Có cả ông bà dắt cháu, cả gia đình chen trên một chiếc xe, người lạ đập tay nhau như quen biết từ lâu.
- Đạo cụ quen thuộc: cờ, băng rôn, trống, kèn, mũ và áo đỏ, hình dán trên má, xoong nồi để gõ.
Những đêm đi bão đáng nhớ
| Ngày | Sự kiện |
|---|---|
| 28/12/2008 | Việt Nam vô địch AFF Cup lần đầu, sau cú đánh đầu của Lê Công Vinh |
| 23/01/2018 | U23 Việt Nam thắng Qatar, vào chung kết U23 châu Á |
| 27/01/2018 | U23 Việt Nam thua Uzbekistan ở chung kết nhưng người hâm mộ vẫn xuống đường như mừng chức vô địch |
| Cuối tháng 8/2018 | Olympic Việt Nam vào bán kết Asian Games 2018 |
| 15/12/2018 | Vô địch AFF Cup lần hai, thắng Malaysia trên sân Mỹ Đình |
| 10/12/2019 | HCV SEA Games sau 60 năm |
| 22/05/2022 | Bảo vệ HCV SEA Games trên sân nhà |
| 05/01/2025 | Vô địch ASEAN Cup 2024 sau khi thắng Thái Lan ngay tại Bangkok |
Đêm chung kết Thường Châu là trường hợp đặc biệt: đội thua, trời Hà Nội lạnh, vậy mà người hâm mộ vẫn đi bão đến khuya. Ngày đội về nước, đoàn xe chở cầu thủ đi từ sân bay về trung tâm Hà Nội mất nhiều giờ vì người dân đứng kín hai bên đường.
Các "điểm hẹn" quen thuộc
- Hà Nội: quanh hồ Hoàn Kiếm, phố Tràng Tiền, Đinh Tiên Hoàng, Hàng Bài. Tối chiến thắng, khu vực này thường được cấm xe ô tô và người đi bộ tràn xuống lòng đường.
- TP.HCM: phố đi bộ Nguyễn Huệ, đường Lê Lợi, khu chợ Bến Thành, các tuyến về trung tâm Quận 1 cũ.
- Đà Nẵng: hai đầu cầu Rồng, đường Bạch Đằng ven sông Hàn.
- Các tỉnh mê bóng đá: Nghệ An, Thanh Hoá, Nam Định cũ (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), Hải Phòng có không khí đi bão không kém các thành phố lớn.
Cổ động trên khán đài: từ trống chiêng đến hội cổ động viên
Đi bão là phần nổi, còn văn hoá cổ động trên khán đài có lịch sử lâu hơn. Ở V-League, các sân như Thiên Trường, Thanh Hoá, Vinh, Lạch Tray, Pleiku có lực lượng khán giả trung thành qua nhiều thế hệ. Trống, kèn, khẩu hiệu đồng thanh và màu áo đội nhà là "đặc sản" của từng sân.
Ở cấp đội tuyển, các hội cổ động viên có tổ chức xuất hiện rõ nét từ cuối thập niên 2000. Họ có đội trống riêng, bài cổ vũ riêng, đặt chỗ ngồi theo khối để tạo hiệu ứng đồng loạt. Những trận đội tuyển đá sân khách ở Bangkok, Kuala Lumpur, Jakarta hay Manila luôn có một góc khán đài đỏ rực người Việt, gồm cả kiều bào và du học sinh ở nước sở tại.
So với văn hoá ultras ở châu Âu, cổ động viên Việt Nam ít mang màu sắc "phe phái" mà thiên về không khí lễ hội. Người ta đến sân và xuống đường không chỉ vì bóng đá, mà vì cảm giác được ở cùng đám đông khi cả nước cùng vui.
Mặt trái cần nói thẳng
Văn hoá đi bão có những vấn đề lặp đi lặp lại sau mỗi đêm chiến thắng:
- Tai nạn giao thông: lạng lách, bốc đầu xe, chở ba bốn người, không đội mũ bảo hiểm, chạy tốc độ cao trong đám đông. Gần như kỳ ăn mừng lớn nào cũng có người bị thương.
- Pháo sáng, pháo nổ: bị cấm trên sân vận động và ngoài đường. Nhiều câu lạc bộ V-League bị phạt tiền vì cổ động viên đốt pháo sáng trên khán đài.
- Vé chợ đen: trước các trận lớn trên sân Mỹ Đình, vé thường bị đẩy giá cao. Những năm gần đây, các trận đội tuyển chuyển dần sang bán vé trực tuyến để hạn chế việc này, nhưng chưa xoá được hẳn.
- Rác và ồn: sáng hôm sau, các tuyến phố trung tâm thường ngập rác, và người dân sống quanh khu vực đi bão chịu ồn đến khuya.
- Xung đột: hiếm nhưng có, nhất là khi rượu bia và đám đông gặp nhau.
Đi bão sao cho vui và an toàn
- Đội mũ bảo hiểm, chở đúng số người theo luật giao thông. Đi bão không phải ngoại lệ của luật, và lực lượng chức năng vẫn xử lý vi phạm trong những đêm này.
- Đi bộ nếu có thể. Khu vực trung tâm thường cấm xe, đi bộ vừa an toàn vừa dễ hoà vào không khí hơn.
- Tránh xa nhóm bốc đầu, lạng lách và các điểm đốt pháo.
- Với trẻ nhỏ: chọn chỗ đứng rìa đám đông, có điểm hẹn sẵn nếu lạc nhau, đi về trước khi quá khuya.
- Không uống rượu bia rồi lái xe. Đây là nguyên nhân của nhiều tai nạn nặng nhất trong những đêm ăn mừng.
- Mua vé ở kênh chính thức của liên đoàn hoặc câu lạc bộ, không mua lại vé qua người lạ.
Góc nhìn hôm nay: vì sao người Việt mê đội tuyển đến vậy
Có nhiều cách giải thích. Một là bóng đá là môn hiếm hoi mà cả nước cùng xem một lúc, cùng một khoảnh khắc. Hai là đội tuyển trong mắt người Việt luôn là "đội của mình", không chia theo vùng miền hay câu lạc bộ. Ba là sau nhiều năm thua ở chung kết, mỗi chiến thắng mang theo cảm giác được bù đắp, nên niềm vui bùng ra rất mạnh.
Người nước ngoài sống ở Việt Nam thường kể lại đêm đi bão đầu tiên như một trải nghiệm khó quên. Còn với chính người Việt, đó là những đêm mà ai cũng nhớ mình đã ở đâu, với ai, khi đội tuyển thắng. Muốn hiểu văn hoá này rõ hơn, hãy thử một lần xem trận đấu ở sân Mỹ Đình hay một sân V-League đông khán giả, rồi đi bộ ra trung tâm thành phố sau tiếng còi kết thúc.
Câu hỏi thường gặp
Đi bão là gì?
Đi bão là cách gọi việc người hâm mộ đổ ra đường ăn mừng sau chiến thắng của đội tuyển bóng đá Việt Nam, thường đi xe máy thành đoàn, cầm cờ, gõ trống và hô khẩu hiệu. Chữ "bão" gợi hình ảnh dòng người cuộn qua phố như cơn bão.
Đi bão bắt đầu từ khi nào?
Người hâm mộ đã xuống đường mừng chiến thắng từ thập niên 1990, nhưng hiện tượng đi bão với quy mô cả nước bùng nổ từ chức vô địch AFF Cup 2008. Đỉnh cao là đợt ăn mừng U23 Việt Nam ở Thường Châu năm 2018.
Ở Hà Nội đi bão ở đâu?
Khu vực quen thuộc nhất là quanh hồ Hoàn Kiếm, phố Tràng Tiền, Đinh Tiên Hoàng và Hàng Bài. Trong những đêm chiến thắng lớn, khu vực này thường hạn chế xe và người đi bộ tràn xuống lòng đường.
Đi bão có vi phạm luật giao thông không?
Bản thân việc ăn mừng không vi phạm luật, nhưng các hành vi như không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người, lạng lách, bốc đầu xe hay đốt pháo đều bị xử lý như ngày thường. Lực lượng chức năng vẫn làm nhiệm vụ trong những đêm này.
Cổ động viên Việt Nam khác ultras châu Âu thế nào?
Ultras châu Âu thường gắn với một câu lạc bộ, có tổ chức chặt và tính phe phái cao. Cổ động viên Việt Nam chủ yếu cổ vũ đội tuyển, mang tính lễ hội và cộng đồng nhiều hơn, dù ở V-League cũng có những nhóm cổ động trung thành với từng đội.