Zinedine Zidane (sinh ngày 23/6/1972 tại Marseille) là một trong số rất ít người đạt đỉnh cả trên sân lẫn trên băng ghế: là cầu thủ, ông vô địch World Cup 1998, Euro 2000, Champions League 2002 và đoạt Quả bóng vàng 1998; là HLV Real Madrid, ông trở thành người đầu tiên vô địch Champions League ba mùa liên tiếp (2016, 2017, 2018). Sự nghiệp cầu thủ của ông khép lại bằng cú húc đầu ở chung kết World Cup 2006, một kết thúc đến giờ vẫn được bàn cãi.
La Castellane và những năm ở Cannes, Bordeaux
Zidane là con út trong gia đình năm người con của một cặp vợ chồng gốc Kabyle, vùng núi phía bắc Algeria, di cư sang Pháp. Ông lớn lên ở La Castellane, một khu nhà chung cư ở ngoại ô phía bắc Marseille, đá bóng trên quảng trường giữa các toà nhà. Ở nhà ông được gọi là "Yazid"; báo chí và người hâm mộ gọi là "Zizou".
Tuyển trạch viên của AS Cannes phát hiện ông năm 14 tuổi. Zidane ra mắt đội một Cannes năm 1989 khi 16 tuổi, rồi chuyển sang Bordeaux năm 1992. Ở Bordeaux, ông cùng Bixente Lizarazu và Christophe Dugarry đưa đội vào chung kết Cúp UEFA năm 1996, thua Bayern Munich của Beckenbauer khi đó là HLV tạm quyền.
Trận ra mắt đội tuyển Pháp ngày 17/8/1994 gặp Cộng hoà Séc, Zidane vào sân khi Pháp đang thua 0-2 và ghi hai bàn gỡ hoà. Một màn chào sân khó quên hơn.
Juventus và World Cup 1998
Juventus mua Zidane năm 1996. Ở Turin, ông học được thứ mà chính ông sau này nói là quan trọng nhất: cường độ tập luyện và tính kỷ luật chiến thuật của bóng đá Ý. Ông vô địch Serie A các mùa 1996–97 và 1997–98, nhưng thua hai trận chung kết Cúp C1 liên tiếp năm 1997 (trước Dortmund) và 1998 (trước Real Madrid).
World Cup 1998 trên sân nhà bắt đầu tệ với ông: bị đuổi khỏi sân trong trận gặp Ả Rập Xê Út vì giẫm lên đối thủ và bị treo giò hai trận. Ông trở lại ở tứ kết. Trận chung kết ngày 12/7/1998 tại Stade de France, Zidane đánh đầu ghi hai bàn từ hai quả phạt góc vào lưới Brazil. Pháp thắng 3-0 và lần đầu vô địch thế giới. Cuối năm, ông nhận Quả bóng vàng.
Hai năm sau, ông là nhân vật trung tâm khi Pháp vô địch Euro 2000, thắng Italy ở chung kết bằng bàn thắng vàng của David Trezeguet.
Real Madrid 2001: cú vô lê ở Glasgow
Mùa hè năm 2001, Real Madrid mua Zidane với giá kỷ lục thế giới thời điểm đó, khoảng 75 triệu euro. Ông là một trong những "Galácticos" đầu tiên của chủ tịch Florentino Pérez, cùng Luís Figo, sau đó là Ronaldo Nazário, David Beckham.
Ngày 15/5/2002, trong trận chung kết Champions League tại sân Hampden Park, Glasgow, gặp Bayer Leverkusen, Roberto Carlos tạt một quả bóng bổng từ cánh trái. Zidane đứng ở rìa vòng cấm, xoay người, vô lê chân trái thẳng vào góc cao. Real thắng 2-1. Bàn thắng đó thường xuyên đứng đầu các danh sách bàn thắng đẹp nhất lịch sử giải. Ông vô địch thêm La Liga 2003.
Ba lần FIFA trao danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất năm cho ông (1998, 2000, 2003), một kỷ lục ông chia sẻ với Ronaldo Nazário thời đó.
World Cup 2006 và cú húc đầu
Zidane chia tay đội tuyển sau Euro 2004, rồi quay lại năm 2005 khi Pháp gặp khó ở vòng loại. World Cup 2006 ở Đức là kỳ giải cuối cùng của ông, và ông chơi những trận hay nhất ở vòng loại trực tiếp: thắng Tây Ban Nha, rồi tứ kết thắng Brazil 1-0 với màn trình diễn mà nhiều nhà báo gọi là hay nhất đời ông, kiến tạo cho Thierry Henry ghi bàn. Bán kết, ông sút phạt đền hạ Bồ Đào Nha.
Chung kết ngày 9/7/2006 tại Olympiastadion, Berlin, gặp Italy. Phút thứ 7, Zidane mở tỷ số bằng một quả phạt đền kiểu Panenka, bóng chạm xà dội xuống qua vạch vôi. Marco Materazzi gỡ hoà. Phút 110 của hiệp phụ, sau một cuộc đối đáp với Materazzi, Zidane quay lại húc đầu vào ngực anh ta và nhận thẻ đỏ. Pháp thua 3-5 trên chấm luân lưu.
Về nội dung câu nói của Materazzi: cả hai người đều đã xác nhận nó liên quan đến người thân trong gia đình Zidane. Materazzi nói anh ta nhắc tới chị gái Zidane, không phải mẹ như tin đồn lúc đó. Zidane xin lỗi người hâm mộ, đặc biệt là trẻ em, nhưng nói không hối hận về phản ứng của mình. Ông vẫn được bầu là cầu thủ hay nhất giải. Đó là trận chuyên nghiệp cuối cùng của ông.
| Năm | Sự kiện | Vai trò của Zidane |
|---|---|---|
| 1998 | World Cup tại Pháp | Hai bàn đánh đầu trong chung kết thắng Brazil 3-0 |
| 1998 | Quả bóng vàng | Người Pháp thứ tư nhận giải, sau Kopa, Platini và Papin |
| 2000 | Euro tại Bỉ và Hà Lan | Cầu thủ hay nhất giải |
| 2002 | Chung kết Champions League | Bàn vô lê quyết định vào lưới Leverkusen |
| 2006 | Chung kết World Cup | Ghi bàn mở tỷ số, nhận thẻ đỏ phút 110 |
| 2016–2018 | Champions League | HLV đầu tiên vô địch ba mùa liên tiếp |
Lối chơi: vì sao ông đẹp mắt đến vậy
Zidane không nhanh, không ghi nhiều bàn: 31 bàn sau 108 trận cho tuyển Pháp. Thứ ông có là khả năng kiểm soát bóng gần như hoàn hảo. Bóng đến chân ông ở độ cao nào, tốc độ nào cũng dính lại. Động tác đặc trưng là "roulette" (người Pháp gọi là "roulette marseillaise"): dùng gầm giày kéo bóng, xoay 360 độ qua người đối thủ. Ông không phát minh ra nó, nhưng làm nó với sự thanh thoát mà người xem nhớ mãi.
Ở vị trí số 10, Zidane đá chậm rãi theo nghĩa tốt: ông giữ bóng, đợi đồng đội chạy, rồi mới chuyền. Trong một bóng đá ngày càng nhanh, cách chơi đó giúp cả đội có nhịp thở.
Từ cầu thủ đến HLV: ba Cúp C1 liên tiếp
Sau khi giải nghệ, Zidane làm cố vấn rồi trợ lý cho Carlo Ancelotti ở Real Madrid mùa 2013–14, mùa đội giành "La Décima". Ông dẫn đội trẻ Real Madrid Castilla hai năm, rồi tháng 1/2016 được bổ nhiệm HLV đội một, thay Rafael Benítez giữa mùa.
- 2016: vô địch Champions League, thắng Atlético Madrid trên chấm luân lưu ở Milan, chưa đầy năm tháng sau khi nhận việc.
- 2017: vô địch cả La Liga lẫn Champions League, thắng Juventus 4-1 ở Cardiff. Real là đội đầu tiên bảo vệ được chức vô địch từ khi giải đổi thể thức thành Champions League năm 1992.
- 2018: thắng Liverpool 3-1 ở Kyiv, chức vô địch thứ ba liên tiếp. Năm ngày sau, Zidane bất ngờ từ chức.
- 2019–2021: trở lại Real Madrid, vô địch La Liga 2019–20, rồi rời đi tháng 5/2021.
Giới chuyên môn từng tranh luận Zidane có phải là nhà chiến thuật giỏi hay chỉ là người quản lý ngôi sao giỏi. Cách nhìn công bằng là ông mạnh ở việc thứ hai, và việc đó khó hơn người ta tưởng: giữ cho Cristiano Ronaldo, Sergio Ramos, Luka Modrić, Toni Kroos cùng hài lòng, đồng thời xoay vòng đội hình đủ để cả đội tươi ở cuối mùa. Mùa 2016–17, đội hình dự bị của ông thắng nhiều trận La Liga quan trọng, điều giúp đội chính sung sức ở Champions League.
Tính tới giữa năm 2025, Zidane chưa nhận thêm công việc huấn luyện nào kể từ khi rời Real Madrid, dù tên ông thường xuyên được nhắc tới cho ghế HLV tuyển Pháp.
Góc nhìn hôm nay: học gì từ Zidane
Bài học rõ nhất từ Zidane là sự khác biệt giữa tài năng và sự kiểm soát cảm xúc. Ông nhận 14 thẻ đỏ trong sự nghiệp cầu thủ theo thống kê phổ biến, và một trong số đó xảy ra đúng trận quan trọng nhất đời. Nhưng khi làm HLV, ông là người bình thản nhất trên băng ghế, hiếm khi lớn tiếng.
Muốn tìm hiểu thêm:
- Phim Zidane, un portrait du 21e siècle (2006): 17 máy quay chỉ theo dõi Zidane suốt một trận La Liga năm 2005, không bình luận trận đấu. Một cách xem bóng đá rất lạ.
- Xem lại tứ kết World Cup 2006 Pháp – Brazil, để thấy một số 10 điều khiển nhịp độ ra sao.
- Xem lại bàn vô lê ở Glasgow 2002 từ góc máy phía sau khung thành, sẽ thấy quỹ đạo bóng tạt khó đến mức nào.
- Đêm 12/7/1998, gương mặt Zidane được chiếu lên Khải Hoàn Môn ở Paris trước hàng trăm nghìn người ăn mừng. Ảnh tư liệu của khoảnh khắc này dễ tìm và cho thấy ông đã thành biểu tượng của cả một thế hệ người Pháp.
Câu hỏi thường gặp
Zidane vô địch World Cup năm nào?
Zidane vô địch World Cup năm 1998 trên sân nhà, ghi hai bàn bằng đầu trong trận chung kết thắng Brazil 3-0. Năm 2006, ông đưa Pháp vào chung kết nhưng thua Italy trên chấm luân lưu.
Vì sao Zidane húc đầu Materazzi?
Trong hiệp phụ chung kết World Cup 2006, Materazzi buông lời xúc phạm liên quan đến người thân trong gia đình Zidane; Materazzi sau này nói đó là chị gái ông. Zidane quay lại húc đầu vào ngực Materazzi và bị đuổi khỏi sân. Ông xin lỗi người hâm mộ nhưng nói không hối hận.
Zidane làm HLV Real Madrid được những gì?
Trong hai giai đoạn 2016–2018 và 2019–2021, Zidane giành ba Champions League liên tiếp, hai La Liga, cùng nhiều Siêu cúp và FIFA Club World Cup. Ông là HLV đầu tiên vô địch Champions League ba mùa liên tiếp.
Zidane có mấy Quả bóng vàng?
Zidane có một Quả bóng vàng, năm 1998. Ông còn ba lần được FIFA bầu là Cầu thủ xuất sắc nhất năm (1998, 2000, 2003) và nhận Quả bóng vàng World Cup năm 2006.
Roulette của Zidane là gì?
Roulette là động tác dùng gầm giày kéo bóng về rồi xoay người 360 độ để vượt qua đối thủ, giữ bóng sát chân suốt vòng xoay. Người Pháp gọi là "roulette marseillaise". Zidane không phát minh ra nó nhưng là người làm nó nổi tiếng nhất.