World Cup 1970 tại Mexico là kỳ Brazil thắng cả sáu trận, ghi 19 bàn và đánh bại Ý 4–1 trong trận chung kết trên sân Azteca. Đây là chức vô địch thứ ba của Brazil, giúp họ giữ vĩnh viễn cúp Jules Rimet, và là lần thứ ba Pelé vô địch thế giới. Nhiều nhà báo và cầu thủ cho tới nay vẫn gọi đội hình này là đội tuyển hay nhất từng đá World Cup.
Bối cảnh: Brazil sau thất bại 1966
Bốn năm trước, ở World Cup 1966 tại Anh, Brazil bị loại ngay vòng bảng. Pelé bị phạm lỗi thô bạo trong các trận gặp Bulgaria và Bồ Đào Nha, rời giải trong tình trạng chấn thương và từng nói không muốn dự World Cup nữa.
Đội hình chuẩn bị cho Mexico 1970 ban đầu do nhà báo João Saldanha dẫn dắt. Đội đá vòng loại rất thuyết phục, thắng cả sáu trận. Nhưng đầu năm 1970, chỉ vài tháng trước giải, Saldanha bị thay bởi Mário Zagallo, người từng vô địch World Cup 1958 và 1962 trong màu áo Brazil với vai trò cầu thủ chạy cánh trái. Lý do chính thức chưa bao giờ rõ ràng; các nguồn kể lại thường nhắc tới mâu thuẫn giữa Saldanha với giới lãnh đạo và những tranh cãi quanh chuyện có nên dùng Pelé hay không.
Năm số 10 trên một sân
Điều làm đội Brazil 1970 khác biệt là Zagallo dám xếp cùng lúc nhiều cầu thủ mà ở câu lạc bộ đều là số 10 hoặc người kiến thiết:
- Pelé (Santos): chơi lùi sau tiền đạo, vừa ghi bàn vừa kiến tạo.
- Tostão (Cruzeiro): vốn là tiền vệ tấn công, được kéo lên đá trung phong, chuyên lùi về làm tường để mở khoảng trống.
- Rivelino (Corinthians): chân trái sút mạnh, được đẩy dạt sang cánh trái.
- Gérson (São Paulo): người cầm nhịp, chuyền dài từ giữa sân.
- Jairzinho (Botafogo): chạy cánh phải, tốc độ và dứt điểm.
Phía sau là tiền vệ phòng ngự Clodoaldo, bộ tứ hậu vệ Carlos Alberto, Brito, Piazza và Everaldo, thủ môn Félix. Đội trưởng Carlos Alberto là hậu vệ phải nhưng dâng cao như một cầu thủ chạy cánh.
Về hình dạng, đội chơi gần với 4-2-4 hoặc 4-3-3 tùy cách đọc. Điều quan trọng hơn sơ đồ là sự hoán đổi vị trí liên tục. Các cầu thủ tấn công không đứng yên ở một chỗ, khiến kèm người kiểu Ý thời đó gặp khó.
Đường tới chung kết
| Vòng | Đối thủ | Tỷ số | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bảng 3 | Tiệp Khắc | 4–1 | Bị dẫn trước, rồi lội ngược dòng |
| Bảng 3 | Anh | 1–0 | Đối đầu với nhà đương kim vô địch, Jairzinho ghi bàn |
| Bảng 3 | Romania | 3–2 | Pelé ghi hai bàn |
| Tứ kết | Peru | 4–2 | Gặp đội do Didi, người hùng Brazil 1958, huấn luyện |
| Bán kết | Uruguay | 3–1 | Đối thủ của trận Maracanazo 1950 |
| Chung kết | Ý | 4–1 | Sân Azteca, ngày 21/6/1970 |
Jairzinho ghi bàn ở cả sáu trận, tổng cộng 7 bàn. Đó là thành tích hiếm có: ghi bàn trong mọi trận của một kỳ World Cup, kể cả chung kết.
Những khoảnh khắc làm nên huyền thoại
Cú sút từ giữa sân gặp Tiệp Khắc
Thấy thủ môn Ivo Viktor đứng xa khung thành, Pelé sút ngay từ phần sân nhà. Bóng đi chệch cột trong gang tấc. Bàn thắng không thành, nhưng pha bóng được nhắc tới như một ví dụ về sự tưởng tượng của Pelé.
Pha cứu thua của Gordon Banks
Trong trận gặp Anh ở Guadalajara, Jairzinho đột phá rồi tạt bóng, Pelé đánh đầu chúc xuống góc gần. Thủ môn Gordon Banks lao người, hất bóng vọt qua xà. Pha cứu thua này thường được chọn là đẹp nhất lịch sử World Cup. Brazil vẫn thắng 1–0 nhờ cú sút của Jairzinho.
Pha "lừa không chạm bóng" trước Uruguay
Ở bán kết, Tostão chọc khe, Pelé băng xuống đối mặt thủ môn Ladislao Mazurkiewicz. Thay vì chạm bóng, Pelé để bóng lăn qua một bên, còn mình chạy vòng bên kia thủ môn, rồi quay lại dứt điểm. Bóng đi ra ngoài. Đây có lẽ là bàn thắng không thành nổi tiếng nhất lịch sử.
Trận chung kết với Ý
Ý vào chung kết sau trận bán kết thắng Tây Đức 4–3 sau hiệp phụ, trận đấu mà ngay tại sân Azteca có tấm bảng gọi là "Trận đấu của thế kỷ". Họ mệt mỏi rõ rệt khi gặp Brazil bốn ngày sau.
Diễn biến chung kết:
- Phút 18: Pelé bật cao đánh đầu từ quả tạt của Rivelino, 1–0.
- Phút 37: Clodoaldo đánh gót sai lầm ở giữa sân, Roberto Boninsegna gỡ hòa 1–1.
- Phút 66: Gérson sút chân trái từ ngoài vòng cấm, 2–1.
- Phút 71: Gérson chuyền dài, Pelé đánh đầu đặt bóng, Jairzinho đệm vào, 3–1.
- Phút 86: Bàn thắng mang tính biểu tượng nhất. Bóng đi qua chân gần như cả đội, Clodoaldo lừa qua bốn người ở phần sân nhà, Rivelino chuyền cho Jairzinho, Jairzinho đẩy vào trong cho Pelé. Pelé không nhìn, nhẹ nhàng đẩy bóng sang phải, Carlos Alberto lao lên sút một chạm, 4–1.
Bàn thứ tư này thường được dùng để minh họa bóng đá tập thể: phần lớn cầu thủ trên sân của Brazil đều chạm bóng trước khi nó vào lưới.
Một kỳ World Cup của nhiều cái đầu tiên
- Truyền hình màu: đây là World Cup đầu tiên được phát sóng màu tới nhiều nước. Áo vàng, quần xanh của Brazil trở thành hình ảnh ăn sâu vào ký ức người xem toàn cầu.
- Thẻ vàng, thẻ đỏ: lần đầu được dùng ở World Cup. Cả giải không có thẻ đỏ nào.
- Thay người: lần đầu mỗi đội được thay tối đa hai cầu thủ trong trận.
- Quả bóng Telstar: quả bóng World Cup đầu tiên do Adidas sản xuất, với các mảng đen trắng dễ nhìn trên màn hình đen trắng.
Điều kiện thi đấu rất khắc nghiệt. Nhiều sân nằm ở độ cao lớn: Mexico City khoảng 2.200 mét so với mực nước biển. Một số trận đá vào giữa trưa để khớp giờ phát sóng ở châu Âu. Brazil đã tập luyện thích nghi với độ cao từ trước giải, và điều này được nhắc tới như một lợi thế về thể lực.
Pelé ở World Cup 1970
Pelé ghi 4 bàn ở giải này và có nhiều đường kiến tạo quan trọng, bao gồm đường chuyền cho bàn thứ tư ở chung kết. Ông là cầu thủ duy nhất ba lần vô địch World Cup: 1958, 1962 và 1970. Ở kỳ 1962, ông chỉ đá hai trận rồi chấn thương, nên chức vô địch đó Garrincha mới là người tỏa sáng.
Sau giải, Pelé chia tay đội tuyển năm 1971. Tổng cộng ông ghi 12 bàn qua bốn kỳ World Cup.
Vua phá lưới năm 1970 không phải người Brazil mà là Gerd Müller của Tây Đức, với 10 bàn.
Chiếc cúp ở lại Brazil
Theo quy định từ trước, đội nào vô địch ba lần sẽ được giữ vĩnh viễn cúp Jules Rimet. Brazil làm được điều đó năm 1970. Chiếc cúp được trưng bày ở trụ sở Liên đoàn Bóng đá Brazil tại Rio de Janeiro, nhưng bị đánh cắp năm 1983 và tới nay chưa tìm lại được. Từ năm 1974, FIFA dùng chiếc cúp mới.
Góc nhìn hôm nay
Đội Brazil 1970 thường được lấy làm thước đo khi người ta tranh luận "đội tuyển nào hay nhất mọi thời đại", cạnh Hungary 1954, Hà Lan 1974 hay Tây Ban Nha 2008–2012. Bài học kỹ thuật vẫn còn nguyên giá trị: một HLV dám xếp nhiều cầu thủ giỏi nhất cùng lúc, rồi tìm cách cho họ hợp nhau, thay vì bỏ bớt người vì "trùng vai".
Muốn xem lại:
- Các đoạn phim của trận chung kết, bàn thắng thứ tư và pha cứu thua của Banks có trên kênh lưu trữ chính thức của FIFA. Xem trọn 90 phút chung kết sẽ thấy rõ cách Tostão lùi sâu kéo trung vệ Ý ra khỏi vị trí.
- Sân Azteca ở Mexico City vẫn hoạt động, và là sân khai mạc World Cup 2026, sân đầu tiên ba lần tổ chức trận đấu World Cup.
- Bảo tàng Pelé ở thành phố Santos, Brazil, trưng bày kỷ vật của ông.
Câu hỏi thường gặp
World Cup 1970 tổ chức ở đâu và ai vô địch?
World Cup 1970 tổ chức tại Mexico, từ ngày 31/5 đến 21/6/1970. Brazil vô địch sau khi thắng Ý 4–1 trong trận chung kết tại sân Azteca, Mexico City.
Đội hình Brazil 1970 gồm những ai?
Đội hình chính gồm thủ môn Félix; hậu vệ Carlos Alberto, Brito, Piazza, Everaldo; tiền vệ Clodoaldo, Gérson, Rivelino; tấn công Jairzinho, Tostão và Pelé. HLV là Mário Zagallo.
Pelé vô địch World Cup mấy lần?
Pelé vô địch World Cup ba lần, vào các năm 1958, 1962 và 1970. Ông là cầu thủ duy nhất trong lịch sử có ba chức vô địch thế giới.
Vì sao Brazil được giữ vĩnh viễn cúp Jules Rimet?
Quy định ban đầu cho phép đội nào vô địch ba lần được giữ vĩnh viễn chiếc cúp. Brazil vô địch lần thứ ba năm 1970 nên được giữ cúp. Chiếc cúp sau đó bị đánh cắp ở Rio de Janeiro năm 1983 và chưa được tìm thấy.
Ai ghi bàn trong trận chung kết World Cup 1970?
Brazil ghi bàn nhờ Pelé, Gérson, Jairzinho và Carlos Alberto. Bàn duy nhất của Ý do Roberto Boninsegna ghi ở phút 37.
World Cup 1970 có gì mới?
Đây là kỳ đầu tiên dùng thẻ vàng, thẻ đỏ, đầu tiên cho phép thay người trong trận và đầu tiên được truyền hình màu tới nhiều nước. Quả bóng Telstar cũng là quả bóng World Cup đầu tiên của Adidas.