"Bàn tay của Chúa" là bàn thắng Diego Maradona ghi bằng tay vào lưới tuyển Anh ở phút 51 trận tứ kết World Cup 1986, ngày 22/6/1986 trên sân Azteca, Mexico City. Chỉ bốn phút sau, ông ghi bàn thắng được bầu là "bàn thắng của thế kỷ" sau pha đi bóng khoảng 60 mét. Argentina thắng 2–1, rồi đi tới chức vô địch thế giới thứ hai.
World Cup 1986: một giải đấu đổi chủ nhà
Ban đầu Colombia được chọn đăng cai World Cup 1986. Năm 1982, Colombia rút lui vì khó khăn kinh tế, và Mexico được chọn thay. Mexico trở thành nước đầu tiên hai lần tổ chức World Cup, chỉ 16 năm sau kỳ 1970.
Giải có 24 đội. Sau vòng bảng là vòng 16 đội loại trực tiếp, thể thức lần đầu được áp dụng ở kỳ này. Nhiều trận đá giữa trưa dưới nắng gắt và ở độ cao lớn. Cũng ở giải này, kiểu cổ vũ "làn sóng" trên khán đài được truyền hình phát đi khắp thế giới, đến nay nhiều nơi vẫn gọi là "làn sóng Mexico".
Trận tứ kết Argentina – Anh
Đây không chỉ là một trận tứ kết. Với người Argentina, trận đấu mang theo nhiều cảm xúc ngoài sân cỏ, từ mối kình địch kéo dài nhiều thập niên giữa hai nền bóng đá cho tới những căng thẳng giữa hai nước đầu thập niên 1980. Chính các cầu thủ Argentina về sau cũng thừa nhận họ bước vào trận với tâm thế không bình thường.
Hiệp một không có bàn thắng. Anh của HLV Bobby Robson chơi chặt chẽ, Argentina của HLV Carlos Bilardo kiểm soát nhưng chưa xuyên phá được.
Phút 51: bàn tay
Maradona đi bóng từ cánh phải vào trung lộ, phối hợp với Jorge Valdano. Tiền vệ Anh Steve Hodge cố phá bóng nhưng lại đưa bóng bổng ngược về phía khung thành của chính mình. Thủ môn Peter Shilton, cao hơn hẳn, lao ra đấm bóng. Maradona, cao khoảng 1,65 mét, bật nhảy và dùng nắm tay trái chạm bóng trước, đưa bóng vào lưới.
Trọng tài chính Ali Bin Nasser người Tunisia công nhận bàn thắng. Các cầu thủ Anh vây quanh trọng tài phản đối, nhưng thời đó không có công nghệ hỗ trợ, và trọng tài biên Bogdan Dochev người Bulgaria cũng không báo hiệu. Về sau hai trọng tài đổ lỗi qua lại cho nhau trong các cuộc phỏng vấn.
Phút 55: bàn thắng của thế kỷ
Bốn phút sau, Maradona nhận bóng ở phần sân nhà, gần vạch giữa sân bên phải. Ông xoay người thoát Peter Beardsley và Peter Reid, rồi lao thẳng xuống. Trên đường đi, ông vượt qua Terry Butcher, Terry Fenwick, rồi lừa qua thủ môn Shilton và dứt điểm vào lưới trống trong khi Butcher cố lao về xoạc bóng. Tổng cộng khoảng 60 mét, trong hơn 10 giây, với nhiều lần chạm bóng bằng chân trái.
Bình luận viên Uruguay Víctor Hugo Morales, khi đó tường thuật cho đài phát thanh Argentina, gọi Maradona là "barrilete cósmico", tức "con diều vũ trụ". Đoạn bình luận này nổi tiếng không kém bàn thắng. Năm 2002, trong cuộc bình chọn trên trang web của FIFA, đây được chọn là bàn thắng của thế kỷ ở World Cup.
Phần còn lại của trận
Anh tung John Barnes vào sân, và những đường tạt của anh tạo ra nguy hiểm thật sự. Phút 81, Gary Lineker đánh đầu rút ngắn tỷ số 2–1. Anh suýt có bàn gỡ ở những phút cuối, nhưng Argentina giữ được chiến thắng.
Câu nói "bàn tay của Chúa"
Sau trận, khi được hỏi về bàn thắng thứ nhất, Maradona nói đó là bàn thắng ghi được "một chút bằng cái đầu của Maradona và một chút bằng bàn tay của Chúa". Cụm từ "bàn tay của Chúa" từ đó trở thành tên gọi của pha bóng.
Nhiều năm sau, Maradona mới thừa nhận công khai là ông cố ý dùng tay, và nhắc lại chuyện này nhiều lần trong các cuộc phỏng vấn.
Phía Anh chưa bao giờ chấp nhận cách gọi đó một cách vui vẻ. Shilton nhiều lần nói ông không thể tha thứ việc Maradona không xin lỗi. Trong khi đó, Steve Hodge, người vô tình đưa bóng về phía khung thành, đã đổi áo với Maradona sau trận. Chiếc áo số 10 này được bán đấu giá tại Sotheby's năm 2022 với giá khoảng 7,1 triệu bảng Anh, khi đó là kỷ lục cho một kỷ vật thể thao.
Hai bàn thắng, hai bộ mặt của Maradona
Người ta hay nói hai bàn thắng trong bốn phút đó tóm gọn con người Maradona: một bên là gian xảo, một bên là thiên tài không ai sánh được. Thực tế, cách người Argentina và người Anh nhìn trận đấu khác nhau đến mức gần như hai câu chuyện riêng.
| Bàn thứ nhất (51') | Bàn thứ hai (55') | |
|---|---|---|
| Tên gọi | Bàn tay của Chúa | Bàn thắng của thế kỷ |
| Cách ghi | Chạm tay trái khi tranh bóng bổng với Shilton | Đi bóng khoảng 60 mét, vượt qua 4 cầu thủ và thủ môn |
| Thời gian | Một pha tranh chấp chớp nhoáng | Hơn 10 giây |
| Nếu có VAR hôm nay | Gần như chắc chắn bị hủy | Hợp lệ |
| Cách người Anh nhớ | Một bất công | Bàn thắng đẹp nhất họ từng thủng lưới |
Argentina vô địch
Sau tứ kết, Maradona tiếp tục ghi hai bàn vào lưới Bỉ ở bán kết, Argentina thắng 2–0. Bàn thứ hai lại là một pha đi bóng qua nhiều hậu vệ.
Chung kết ngày 29/6/1986, cũng trên sân Azteca, Argentina gặp Tây Đức. Diễn biến:
- Phút 23: José Luis Brown đánh đầu, 1–0.
- Phút 55: Jorge Valdano, 2–0.
- Phút 74: Karl-Heinz Rummenigge, 2–1.
- Phút 81: Rudi Völler, 2–2.
- Phút 84: Maradona bị kèm chặt nhưng vẫn chọc khe một chạm cho Jorge Burruchaga thoát xuống, 3–2.
Maradona ghi 5 bàn và có 5 đường kiến tạo ở giải, nhận Quả bóng vàng dành cho cầu thủ xuất sắc nhất. Vua phá lưới là Gary Lineker của Anh với 6 bàn. Đây là chức vô địch thứ hai của Argentina, sau kỳ 1978 trên sân nhà.
Luật bóng đá thay đổi ra sao từ đó
Pha "bàn tay của Chúa" thường được nhắc tới mỗi khi bàn chuyện có nên dùng công nghệ hỗ trợ trọng tài. Phải tới World Cup 2018 tại Nga, VAR mới được dùng lần đầu ở World Cup. Theo luật hiện nay của IFAB, bàn thắng ghi trực tiếp bằng tay hoặc cánh tay của cầu thủ tấn công, kể cả vô tình, đều không được công nhận, và VAR được phép can thiệp với tình huống ghi bàn.
Một điều ít người để ý: kể cả khi trọng tài nhìn thấy, Maradona cũng chỉ bị thổi phạt và nhận thẻ vàng. Đến nay, cố ý dùng tay để ghi bàn vẫn là lỗi thẻ vàng chứ không phải thẻ đỏ. Khác biệt lớn nhất là bây giờ có VAR, nên một pha như vậy gần như không thể lọt qua.
Góc nhìn hôm nay
Trận tứ kết này là ví dụ hiếm hoi về việc một trận bóng mang trong mình cả cái đẹp nhất lẫn cái gây tranh cãi nhất của môn thể thao, cách nhau chỉ vài phút. Nó cũng nhắc người xem rằng trọng tài là con người, và nhiều quyết định lớn của lịch sử bóng đá đã được đưa ra trong vài giây, không có màn hình nào giúp đỡ.
Để tìm hiểu thêm:
- Phim tài liệu "Diego Maradona" (2019) của đạo diễn Asif Kapadia dựng từ tư liệu thật, tập trung vào giai đoạn ông ở Napoli và có đoạn về World Cup 1986.
- Tự truyện "Yo soy el Diego" (Tôi là Diego, 2000) kể lại World Cup 1986 từ góc nhìn của chính Maradona.
- Sân Azteca, nơi diễn ra cả tứ kết lẫn chung kết 1986, vẫn hoạt động và là sân khai mạc World Cup 2026.
- Xem lại cả trận thay vì chỉ hai bàn thắng: sẽ thấy Anh không hề yếu, và John Barnes suýt đã thay đổi kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Bàn tay của Chúa là gì?
Đó là bàn thắng Diego Maradona ghi bằng tay trái vào lưới tuyển Anh ở tứ kết World Cup 1986, ngày 22/6/1986. Trọng tài không nhìn thấy và công nhận bàn thắng. Tên gọi xuất phát từ câu nói của Maradona sau trận.
Bàn tay của Chúa diễn ra năm nào?
Năm 1986, tại World Cup ở Mexico, trên sân Azteca, Mexico City. Bàn thắng được ghi ở phút 51 trận tứ kết Argentina thắng Anh 2–1.
Trọng tài trận Argentina – Anh 1986 là ai?
Trọng tài chính là ông Ali Bin Nasser người Tunisia. Trọng tài biên ở phía tình huống là ông Bogdan Dochev người Bulgaria. Cả hai đều không phát hiện lỗi chạm tay của Maradona.
Bàn thắng của thế kỷ là bàn nào?
Đó là bàn thứ hai của Maradona trong cùng trận gặp Anh, ở phút 55. Ông đi bóng khoảng 60 mét từ phần sân nhà, vượt qua bốn cầu thủ Anh và thủ môn Peter Shilton. Năm 2002, bàn này được bình chọn trên trang web FIFA là bàn thắng của thế kỷ ở World Cup.
Maradona có thừa nhận dùng tay không?
Có. Nhiều năm sau, Maradona thừa nhận công khai rằng ông cố ý chạm bóng bằng tay. Ông nhắc lại chuyện này trong nhiều cuộc phỏng vấn.
Ai vô địch World Cup 1986?
Argentina vô địch World Cup 1986 sau khi thắng Tây Đức 3–2 trong trận chung kết ngày 29/6/1986. Bàn quyết định do Jorge Burruchaga ghi ở phút 84 từ đường chọc khe của Maradona.