Vòng loại World Cup khu vực châu Á do Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) tổ chức, kéo dài khoảng hai năm qua nhiều vòng đấu. Với World Cup 2026, châu Á có 8 suất trực tiếp và 1 suất đá play-off liên lục địa, gần gấp đôi các kỳ trước. Các vé trực tiếp thuộc về Nhật Bản, Iran, Uzbekistan, Hàn Quốc, Jordan, Úc, Qatar và Ả Rập Xê Út.
Châu Á ở World Cup: một lịch sử ngắn
Đội đầu tiên từ châu Á dự World Cup là Đông Ấn Hà Lan (nay là Indonesia), năm 1938 tại Pháp. Giải khi đó đá loại trực tiếp ngay từ đầu, và họ thua Hungary 0–6 ở trận duy nhất.
Những cột mốc sau đó:
- 1966: Triều Tiên vào tứ kết sau khi thắng Ý.
- 1994: Ả Rập Xê Út vào vòng 16 đội ngay lần đầu dự giải, với bàn thắng solo nổi tiếng của Saeed Al-Owairan vào lưới Bỉ.
- 2002: Hàn Quốc và Nhật Bản đồng đăng cai. Hàn Quốc vào bán kết, xếp hạng tư, thành tích cao nhất của châu Á tới nay.
- 2006: Úc chuyển từ châu Đại Dương sang AFC, bắt đầu đá vòng loại châu Á từ chu kỳ 2010.
- 2022: lần đầu có ba đội châu Á vượt qua vòng bảng: Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc. Nhật Bản thắng cả Đức lẫn Tây Ban Nha.
Suất dự của châu Á qua các thời kỳ
Trong nhiều thập niên, châu Á chỉ có một suất, và từng phải chia suất với châu Đại Dương. Suất dự tăng dần theo quy mô giải:
| Giai đoạn | Số đội vòng chung kết | Suất cho châu Á (xấp xỉ) |
|---|---|---|
| 1970–1978 | 16 | 1 (có kỳ chia chung với châu Đại Dương) |
| 1982–1994 | 24 | 2 |
| 1998 | 32 | 3,5 |
| 2006–2022 | 32 | 4,5 (4 trực tiếp + 1 play-off) |
| 2026 | 48 | 8,5 (8 trực tiếp + 1 play-off) |
"Nửa suất" nghĩa là đội xếp sau cùng trong nhóm được đá play-off với đại diện châu lục khác. Năm 2002, hai chủ nhà Hàn Quốc và Nhật Bản được dự thẳng nên số suất của châu Á tính khác các kỳ còn lại.
Vòng loại World Cup 2026 khu vực châu Á vận hành thế nào
Với 46 đội thành viên tham dự, AFC chia vòng loại thành năm vòng:
- Vòng 1 (tháng 10/2023): 20 đội có thứ hạng thấp nhất đá loại trực tiếp hai lượt, 10 đội thắng đi tiếp.
- Vòng 2 (tháng 11/2023 – 6/2024): 36 đội chia 9 bảng, mỗi bảng 4 đội, đá vòng tròn hai lượt. Hai đội đầu mỗi bảng, tức 18 đội, vào vòng 3. Vòng này đồng thời là vòng loại Asian Cup 2027.
- Vòng 3 (tháng 9/2024 – 6/2025): 18 đội chia 3 bảng, mỗi bảng 6 đội. Hai đội đầu mỗi bảng (6 đội) giành vé trực tiếp. Đội thứ ba và thứ tư vào vòng 4.
- Vòng 4 (tháng 10/2025): 6 đội chia 2 bảng, mỗi bảng 3 đội, đá tập trung. Đội đầu mỗi bảng giành vé, đội nhì vào vòng 5.
- Vòng 5 (tháng 11/2025): hai đội nhì đá hai lượt, đội thắng đi đá play-off liên lục địa.
Ai đã giành vé
- Từ vòng 3: Iran và Uzbekistan (bảng A), Hàn Quốc và Jordan (bảng B), Nhật Bản và Úc (bảng C). Nhật Bản là đội đầu tiên trên thế giới, ngoài ba chủ nhà, giành vé dự World Cup 2026, ngay từ tháng 3/2025.
- Từ vòng 4: Qatar và Ả Rập Xê Út.
- Vòng 5: Iraq thắng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) để giành quyền đá play-off liên lục địa.
Uzbekistan và Jordan lần đầu dự World Cup. Với Uzbekistan, đây là kết thúc của nhiều lần lỡ hẹn ở vòng cuối các kỳ trước.
Đông Nam Á ở vòng loại
Ngoài Đông Ấn Hà Lan năm 1938, chưa đội Đông Nam Á nào dự vòng chung kết World Cup. Các đội trong khu vực thường dừng ở vòng 2.
Việt Nam
Ở vòng loại World Cup 2022, tuyển Việt Nam dưới thời HLV Park Hang-seo lần đầu vào vòng loại cuối cùng (vòng 3) của châu Á, nằm cùng bảng với Nhật Bản, Úc, Ả Rập Xê Út, Trung Quốc và Oman. Việt Nam xếp cuối bảng nhưng có chiến thắng 3–1 trước Trung Quốc vào mùng Một Tết Nhâm Dần (1/2/2022) và trận hòa 1–1 với Nhật Bản trên sân Saitama tháng 3/2022.
Ở vòng loại World Cup 2026, Việt Nam nằm ở bảng F vòng 2 cùng Iraq, Indonesia và Philippines, xếp thứ ba và bị loại. Hai trận thua Indonesia tháng 3/2024 là bước ngoặt.
Indonesia
Indonesia là đội Đông Nam Á tiến xa nhất ở vòng loại 2026. Họ vượt qua vòng 2, rồi vòng 3, để vào vòng 4. Tại đây, Indonesia thua cả Ả Rập Xê Út và Iraq, dừng bước cách vòng chung kết không xa. Đội hình Indonesia giai đoạn này có nhiều cầu thủ gốc Indonesia sinh ra và lớn lên ở Hà Lan được nhập tịch.
Những đặc thù của vòng loại châu Á
- Khoảng cách địa lý: từ Úc tới Liban, từ Nhật Bản tới Iran, nhiều chuyến làm khách kéo dài hơn 10 giờ bay, lệch nhiều múi giờ.
- Khí hậu chênh lệch: đội Đông Á sang vùng Vịnh mùa hè phải đá trong nắng nóng, ngược lại đội Tây Á sang Đông Bắc Á mùa đông gặp giá lạnh.
- Cầu thủ ở châu Âu: Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc có nhiều cầu thủ đá ở châu Âu, phải bay về trong các đợt FIFA Days ngắn ngủi.
- Cầu thủ nhập tịch và gốc ngoại: nhiều đội như Indonesia, Philippines, Qatar dùng cầu thủ có gốc gác ở nước khác. Điều này hợp lệ theo quy định tư cách cầu thủ của FIFA.
So sánh với các khu vực khác
| Khu vực | Đặc điểm vòng loại 2026 |
|---|---|
| Châu Á | 5 vòng, dài nhất về số vòng đấu, đội mạnh vào thẳng vòng 2 |
| Nam Mỹ | 10 đội đá vòng tròn hai lượt, 18 lượt trận, 6 đội đầu dự thẳng |
| Châu Âu | Chia bảng, đội đầu bảng dự thẳng, các đội nhì đá play-off |
| Châu Phi | 9 bảng, đội đầu mỗi bảng dự thẳng |
Vòng loại Nam Mỹ thường được coi là khắc nghiệt nhất vì toàn đội mạnh. Vòng loại châu Á thì khắc nghiệt theo kiểu khác: dài, nhiều vòng, và chênh lệch trình độ giữa đội đầu và đội cuối rất lớn.
Góc nhìn hôm nay
Việc tăng lên 8,5 suất là cơ hội lớn nhất từ trước tới nay cho các đội tầm trung của châu Á, như Uzbekistan và Jordan đã chứng minh. Với Đông Nam Á, khoảng cách vẫn còn rõ, nhưng con đường đã được vạch ra: vượt vòng 2, trụ được ở vòng 3, rồi tranh vé ở vòng 4.
Muốn theo dõi kỹ hơn:
- Trang chủ của AFC (the-afc.com) có lịch, kết quả và bảng xếp hạng từng vòng loại.
- Bảng xếp hạng FIFA cập nhật định kỳ quyết định việc chia nhóm hạt giống ở mỗi vòng, nên rất đáng để ý trước các lễ bốc thăm.
- Xem lại trận Việt Nam – Trung Quốc ngày 1/2/2022 và Nhật Bản – Việt Nam ngày 29/3/2022, hai trận đáng nhớ nhất của Việt Nam ở vòng loại cuối cùng.
Câu hỏi thường gặp
Châu Á có bao nhiêu suất dự World Cup 2026?
Châu Á có 8 suất trực tiếp và 1 suất đá play-off liên lục địa. Trước đó, các kỳ 2006–2022 châu Á chỉ có 4 suất trực tiếp và 1 suất play-off.
Những đội châu Á nào dự World Cup 2026?
Tám đội giành vé trực tiếp là Nhật Bản, Iran, Uzbekistan, Hàn Quốc, Jordan, Úc, Qatar và Ả Rập Xê Út. Iraq giành quyền đá play-off liên lục địa.
Việt Nam đã từng vào vòng loại cuối cùng World Cup chưa?
Có. Ở vòng loại World Cup 2022, Việt Nam lần đầu vào vòng loại thứ ba (vòng cuối) khu vực châu Á, thắng Trung Quốc 3–1 và hòa Nhật Bản 1–1, dù xếp cuối bảng.
Đội châu Á nào thành tích tốt nhất ở World Cup?
Hàn Quốc với vị trí thứ tư tại World Cup 2002, khi họ đồng đăng cai cùng Nhật Bản. Đó là lần duy nhất một đội châu Á vào bán kết World Cup.
Vì sao Úc đá vòng loại châu Á?
Úc chuyển từ Liên đoàn Bóng đá châu Đại Dương sang AFC năm 2006 để có đối thủ mạnh hơn và con đường dự World Cup ổn định hơn. Từ chu kỳ vòng loại 2010, Úc đá vòng loại châu Á.