Những cú sốc lớn nhất lịch sử World Cup thường được nhắc tới là Mỹ thắng Anh 1–0 năm 1950, Uruguay đánh bại Brazil ở Maracanã cùng năm, Tây Đức hạ Hungary trong chung kết 1954, Triều Tiên loại Ý năm 1966, Cameroon thắng Argentina năm 1990 và Ả Rập Xê Út thắng Argentina năm 2022. Điểm chung: đội bị đánh giá thấp hơn hẳn, và kết quả thay đổi cách cả thế giới nhìn một nền bóng đá.
Không phải trận thua bất ngờ nào cũng là cú sốc lịch sử. Bài này chọn theo ba tiêu chí: khoảng cách trình độ trước trận rất lớn, hậu quả của kết quả lớn (bị loại, mất ngôi vô địch), và trận đấu còn được nhắc tới hàng chục năm sau. Một số trận được chọn vì kết quả, một số khác vì tỷ số không ai tưởng tượng được.
Thập niên 1950: ba cú sốc định hình huyền thoại
Mỹ 1–0 Anh (1950)
Ngày 29/6/1950 ở Belo Horizonte, Brazil, tuyển Anh lần đầu dự World Cup và được coi là một trong những ứng viên vô địch. Đội Mỹ phần lớn là cầu thủ bán chuyên, nhiều người có nghề khác ngoài bóng đá. Joe Gaetjens, sinh ra ở Haiti, đánh đầu ghi bàn duy nhất. Anh bị loại từ vòng bảng. Có giai thoại kể rằng khi tỷ số được báo về Anh, nhiều tờ báo tưởng là lỗi đánh máy; chuyện này được kể lại nhiều nhưng khó kiểm chứng.
Maracanazo: Uruguay 2–1 Brazil (1950)
Ngày 16/7/1950, Brazil chỉ cần hòa trong trận cuối vòng chung kết để vô địch trên sân nhà. Báo chí đã in sẵn tin chiến thắng. Brazil dẫn trước nhờ Friaça ngay đầu hiệp hai, nhưng Juan Alberto Schiaffino gỡ hòa, rồi Alcides Ghiggia ghi bàn quyết định ở phút 79. Khoảng 200.000 người trên sân Maracanã chìm vào im lặng.
Ghiggia về sau thường được trích lời rằng chỉ có ba người làm Maracanã im lặng: Giáo hoàng, Frank Sinatra và ông. Với Brazil, trận thua này để lại vết thương lâu dài; thủ môn Moacir Barbosa bị đổ lỗi suốt phần đời còn lại. Đội tuyển Brazil cũng bỏ hẳn bộ áo trắng, chuyển sang áo vàng như ngày nay.
Phép màu Bern: Tây Đức 3–2 Hungary (1954)
Hungary của Ferenc Puskás, Sándor Kocsis, Nándor Hidegkuti bất bại trong khoảng bốn năm, vô địch Olympic 1952 và từng thắng Anh 6–3 ngay tại Wembley năm 1953. Ở vòng bảng World Cup 1954, họ thắng Tây Đức 8–3.
Chung kết ngày 4/7/1954 ở Bern dưới trời mưa, Hungary dẫn 2–0 chỉ sau 8 phút. Tây Đức gỡ hòa 2–2 trước giờ nghỉ, rồi Helmut Rahn ghi bàn quyết định ở phút 84. Người Đức gọi đây là "Phép màu Bern". Với Hungary, đây là thất bại duy nhất của họ trong khoảng thời gian dài thống trị.
1966: Triều Tiên và Ayresome Park
Ở World Cup 1966 tại Anh, Triều Tiên lần đầu dự giải và gần như không ai biết gì về họ. Ngày 19/7/1966 ở sân Ayresome Park, Middlesbrough, Pak Doo-ik ghi bàn duy nhất, loại Ý, đội từng hai lần vô địch thế giới. Khán giả địa phương ủng hộ Triều Tiên nhiệt tình suốt giải.
Ở tứ kết, Triều Tiên dẫn Bồ Đào Nha 3–0 sau 25 phút. Rồi Eusébio ghi bốn bàn, Bồ Đào Nha thắng ngược 5–3. Triều Tiên là đội châu Á đầu tiên vào tứ kết World Cup, và phải tới năm 2002 mới có đội châu Á vượt qua thành tích đó.
1982 và 1990: châu Phi lên tiếng
Algeria 2–1 Tây Đức (1982)
Ngày 16/6/1982 ở Gijón, Tây Đức, nhà vô địch châu Âu, thua Algeria trong trận ra quân. Rabah Madjer và Lakhdar Belloumi ghi bàn cho Algeria. Câu chuyện còn tiếp: ở lượt cuối, Tây Đức thắng Áo 1–0 trong một trận mà sau bàn thắng sớm, hai đội gần như thôi tấn công, vì tỷ số đó giúp cả hai cùng đi tiếp và loại Algeria. Từ năm 1986, FIFA cho các trận lượt cuối vòng bảng đá cùng giờ.
Cameroon 1–0 Argentina (1990)
Trận khai mạc World Cup 1990 ngày 8/6 ở Milan, nhà đương kim vô địch Argentina của Maradona thua Cameroon. François Omam-Biyik đánh đầu ghi bàn duy nhất, trong khi Cameroon kết thúc trận chỉ với 9 người sau hai thẻ đỏ. Cameroon sau đó vào tứ kết, đội châu Phi đầu tiên làm được, với Roger Milla 38 tuổi ăn mừng bên cột cờ góc.
2002 đến 2022: lời nguyền nhà vô địch
Từ năm 2002, một hiện tượng lặp lại khiến người ta nói tới "lời nguyền của nhà đương kim vô địch":
| Năm | Đương kim vô địch | Kết quả | Trận then chốt |
|---|---|---|---|
| 2002 | Pháp | Bị loại vòng bảng, không ghi được bàn nào | Thua Senegal 0–1 ở trận khai mạc |
| 2010 | Ý | Bị loại vòng bảng | Thua Slovakia 2–3 ở lượt cuối |
| 2014 | Tây Ban Nha | Bị loại vòng bảng | Thua Hà Lan 1–5 ở trận ra quân |
| 2018 | Đức | Bị loại vòng bảng lần đầu kể từ 1938 | Thua Hàn Quốc 0–2 ở lượt cuối |
Trận Senegal thắng Pháp 1–0 tại Seoul năm 2002, với bàn của Papa Bouba Diop, là trận ra mắt World Cup của Senegal. Nhiều cầu thủ Senegal khi đó đang đá ở Pháp. Senegal sau đó vào tứ kết.
Đức 7–1 Brazil (2014)
Không phải đội yếu thắng đội mạnh, nhưng đây có lẽ là tỷ số gây sốc nhất lịch sử. Bán kết ngày 8/7/2014 ở Belo Horizonte, chủ nhà Brazil thiếu Neymar vì chấn thương và đội trưởng Thiago Silva vì án treo giò. Đức dẫn 5–0 sau 29 phút, trong đó bốn bàn đến trong khoảng sáu phút. Kết quả cuối là 7–1. Người Brazil gọi trận này là "Mineirazo", theo tên sân Mineirão, như một sự đối xứng đau lòng với Maracanazo 1950.
World Cup 2022: kỳ của những bất ngờ
- Ả Rập Xê Út 2–1 Argentina: ngày 22/11/2022, Argentina dẫn trước nhờ phạt đền của Messi, nhưng Saleh Al-Shehri và Salem Al-Dawsari ghi hai bàn ở phút 48 và 53. Argentina khi đó đang có chuỗi 36 trận bất bại. Họ vẫn vô địch sau đó.
- Nhật Bản thắng cả Đức và Tây Ban Nha cùng tỷ số 2–1, đều sau khi bị dẫn trước, và đứng đầu bảng. Đức bị loại vòng bảng kỳ thứ hai liên tiếp.
- Maroc vào bán kết sau khi loại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, đội châu Phi và đội Ả Rập đầu tiên làm được điều này.
- Cameroon 1–0 Brazil ở lượt cuối vòng bảng, Brazil đã chắc suất nên đá đội hình dự bị.
Vì sao cú sốc xảy ra ở World Cup nhiều hơn
Có mấy lý do được giới chuyên môn nhắc nhiều:
- Số trận ít: vòng bảng chỉ có ba trận, một kết quả bất ngờ có thể quyết định số phận cả đội.
- Đội tuyển ít thời gian tập cùng nhau so với câu lạc bộ, nên khoảng cách trình độ thu hẹp hơn trên giấy tờ.
- Áp lực: đội mạnh mang kỳ vọng của cả nước, còn đội yếu không có gì để mất.
- Thời điểm cuối mùa: cầu thủ ngôi sao thường mệt mỏi sau một mùa giải dài ở châu Âu.
Góc nhìn hôm nay
Những cú sốc là lý do World Cup được yêu thích: trên sân, danh tiếng không ghi được bàn nào. Chúng cũng cho thấy bản đồ bóng đá dịch chuyển: từ Triều Tiên 1966 tới Cameroon 1990, Senegal 2002 và Maroc 2022, mỗi cú sốc lớn đều mở đường cho FIFA tăng suất dự cho châu Á và châu Phi.
Gợi ý xem lại:
- Phim tài liệu năm 2002 của đạo diễn người Anh Daniel Gordon kể lại hành trình của Triều Tiên năm 1966, có phỏng vấn các cựu cầu thủ.
- Sân Maracanã ở Rio de Janeiro có tour tham quan, kể lại cả vinh quang lẫn trận 1950.
- Xem trọn trận Nhật Bản – Đức 2022 để thấy cách HLV Hajime Moriyasu thay đổi sơ đồ sau giờ nghỉ.
Câu hỏi thường gặp
Maracanazo là gì?
Maracanazo là tên gọi trận Uruguay thắng Brazil 2–1 trên sân Maracanã ngày 16/7/1950, trận quyết định ngôi vô địch World Cup 1950. Brazil chỉ cần hòa để vô địch trên sân nhà nhưng thua, gây chấn động cả nước.
Trận Đức thắng Brazil 7–1 diễn ra năm nào?
Trận đấu diễn ra ngày 8/7/2014 ở bán kết World Cup 2014 tại Belo Horizonte, Brazil. Đức dẫn 5–0 chỉ sau 29 phút và sau đó vô địch giải.
Lời nguyền nhà vô địch World Cup là gì?
Đó là cách gọi hiện tượng đương kim vô địch bị loại ngay vòng bảng kỳ kế tiếp: Pháp năm 2002, Ý năm 2010, Tây Ban Nha năm 2014 và Đức năm 2018. Đây là chuỗi trùng hợp, không phải quy luật.
Ả Rập Xê Út thắng Argentina ở World Cup năm nào?
Năm 2022, ở trận ra quân vòng bảng ngày 22/11/2022, Ả Rập Xê Út thắng Argentina 2–1 sau khi bị dẫn trước. Argentina sau đó vẫn vô địch World Cup 2022.
Đội châu Phi nào tiến xa nhất ở World Cup?
Maroc vào bán kết World Cup 2022 và xếp thứ tư, thành tích tốt nhất của một đội châu Phi. Trước đó Cameroon (1990), Senegal (2002) và Ghana (2010) dừng bước ở tứ kết.