World Cup đã dùng hai chiếc cúp. Cúp Jules Rimet trao từ năm 1930 đến 1970, rồi được Brazil giữ vĩnh viễn sau lần vô địch thứ ba và bị đánh cắp năm 1983, tới nay chưa tìm thấy. Chiếc cúp hiện nay do nhà điêu khắc Ý Silvio Gazzaniga thiết kế, làm bằng vàng 18 carat, trao lần đầu năm 1974 và chỉ được giữ tạm trong lễ ăn mừng, đội vô địch mang về một bản sao.
Cúp Jules Rimet: nữ thần chiến thắng
Chiếc cúp đầu tiên do nhà điêu khắc người Pháp Abel Lafleur tạo hình. Nó mô phỏng Nike, nữ thần chiến thắng trong thần thoại Hy Lạp, hai tay nâng một chiếc chén bát giác. Cúp làm bằng bạc mạ vàng, đặt trên đế đá quý lapis lazuli màu xanh, cao khoảng 35 cm và nặng khoảng 3,8 kg.
Ban đầu cúp có tên đơn giản là "Victoire" (Chiến thắng), hoặc "Cúp Thế giới". Năm 1946, để vinh danh chủ tịch FIFA Jules Rimet, người khai sinh giải đấu, chiếc cúp được đặt tên chính thức là Cúp Jules Rimet.
Quy định ngay từ đầu: đội nào vô địch ba lần sẽ được giữ vĩnh viễn chiếc cúp. Uruguay vô địch kỳ đầu tiên năm 1930 và là đội đầu tiên được nâng nó.
Ba lần thoát nạn và một lần mất hẳn
Chiếc hộp đựng giày dưới gầm giường
Ý vô địch năm 1938, nên giữ cúp trong suốt những năm giải bị gián đoạn vì Thế chiến thứ hai. Theo câu chuyện được FIFA và nhiều nguồn kể lại, phó chủ tịch FIFA người Ý Ottorino Barassi đã lấy cúp khỏi một két ngân hàng ở Rome, cất trong hộp đựng giày và giấu dưới gầm giường tại nhà mình để tránh bị tịch thu. Năm 1950, chiếc cúp được trao lại nguyên vẹn.
Chú chó Pickles năm 1966
Tháng 3/1966, bốn tháng trước World Cup tại Anh, chiếc cúp được trưng bày trong một triển lãm tem ở Westminster, London, và bị đánh cắp ngày 20/3. Liên đoàn bóng đá Anh lo lắng tới mức bí mật cho đúc một bản sao để phòng trường hợp không tìm lại được.
Bảy ngày sau, một chú chó tên Pickles đánh hơi thấy một gói bọc giấy báo dưới hàng rào khi đi dạo cùng chủ là David Corbett ở khu South Norwood, phía nam London. Bên trong là chiếc cúp. Pickles trở thành người hùng, được mời tới bữa tiệc mừng chức vô địch của tuyển Anh. Một người đàn ông bị kết án vì liên quan tới vụ việc, nhưng ai thật sự đã lấy cúp thì chưa bao giờ được làm rõ.
Rio de Janeiro năm 1983: mất vĩnh viễn
Brazil vô địch lần thứ ba năm 1970 và được giữ vĩnh viễn chiếc cúp. Nó được trưng bày trong tủ kính tại trụ sở Liên đoàn Bóng đá Brazil ở Rio de Janeiro. Đêm 19/12/1983, cúp bị đánh cắp. Cảnh sát Brazil sau đó bắt và kết án một số người, nhưng chiếc cúp chưa bao giờ được tìm thấy. Giả thuyết phổ biến nhất là nó đã bị nấu chảy để bán vàng, dù điều này chưa được chứng minh.
Brazil sau đó có một bản sao để trưng bày. Chiếc đế nguyên bản thì có câu chuyện riêng: đế cúp từng được thay bằng một đế cao hơn vào đầu thập niên 1950, và đế cũ nằm quên trong kho của FIFA nhiều thập niên trước khi được tìm thấy năm 2015. Nó hiện thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Bóng đá Thế giới FIFA ở Zürich.
Chiếc cúp hiện nay: hai người đỡ địa cầu
Vì cúp Jules Rimet đã thuộc về Brazil, FIFA cần một chiếc cúp mới cho kỳ 1974. Có 53 mẫu thiết kế được gửi tới từ bảy quốc gia. Mẫu của Silvio Gazzaniga, nhà điêu khắc làm việc cho công ty Bertoni ở Milan, được chọn.
Thiết kế mô tả hai hình người xoắn ốc vươn lên từ đế, cùng nâng một quả địa cầu. Gazzaniga từng giải thích ý tưởng là các đường nét bật lên từ chân đế, xoay vòng như năng lượng, tượng trưng cho niềm vui chiến thắng.
| Đặc điểm | Cúp Jules Rimet | Cúp FIFA World Cup hiện nay |
|---|---|---|
| Dùng trong các kỳ | 1930–1970 | Từ 1974 |
| Người thiết kế | Abel Lafleur (Pháp) | Silvio Gazzaniga (Ý) |
| Hình tượng | Nữ thần chiến thắng Nike nâng chén | Hai hình người nâng địa cầu |
| Chất liệu | Bạc mạ vàng, đế lapis lazuli | Vàng 18 carat, hai vòng đá malachite ở đế |
| Chiều cao | Khoảng 35 cm | 36,8 cm |
| Khối lượng | Khoảng 3,8 kg | 6,175 kg |
| Số phận | Brazil giữ vĩnh viễn từ 1970, bị mất năm 1983 | FIFA giữ, đội vô địch nhận bản sao |
Đội đầu tiên nâng chiếc cúp mới là Tây Đức, chủ nhà kỳ 1974.
Ai được chạm vào cúp
Khác với cúp Jules Rimet, chiếc cúp hiện nay không bao giờ thuộc về đội nào. Chiếc cúp là tài sản của FIFA, và các đội vô địch chỉ giữ nó trong thời gian rất ngắn.
- Đội vô địch nâng chiếc cúp thật trong lễ trao giải và ăn mừng, rồi trả lại cho FIFA. Họ nhận một bản sao bằng đồng mạ vàng, gọi là "Cúp của đội vô địch World Cup", để mang về.
- Ai được chạm vào cúp thật: theo thông lệ của FIFA, chỉ những người từng vô địch World Cup và nguyên thủ quốc gia mới được cầm cúp. Quy định này thường được nhắc tới mỗi khi cúp đi lưu diễn và có người nổi tiếng chụp ảnh cạnh nó.
- Chuyến lưu diễn của cúp: trước mỗi kỳ World Cup, FIFA tổ chức chuyến đưa cúp đi qua nhiều quốc gia để người hâm mộ được nhìn tận mắt.
Những cái tên khắc dưới đáy cúp
Tên các đội vô địch từ năm 1974 được khắc ở mặt dưới đế cúp, kèm năm vô địch, bằng ngôn ngữ của nước đó. Ví dụ, Ý được khắc là "Italia", Brazil là "Brasil". Theo các nguồn tin phổ biến, chỗ trống dưới đế đủ cho các kỳ tới khoảng năm 2038, sau đó FIFA sẽ phải tính cách khác, có thể là thay một chiếc cúp mới.
Những chuyện lạ quanh chiếc cúp
- Bản sao bí mật năm 1966: bản sao do Liên đoàn bóng đá Anh cho làm từng được dùng trong các buổi lễ ăn mừng sau giải, thay cho chiếc thật. Bản sao này về sau được bán đấu giá và FIFA mua lại.
- Vàng thật hay không: nhiều nhà khoa học từng tính toán rằng nếu cúp hiện nay làm bằng vàng đặc thì sẽ nặng hơn nhiều so với 6,175 kg, nên có giả thuyết rằng cúp rỗng bên trong. FIFA chưa công bố chi tiết cấu tạo bên trong.
Góc nhìn hôm nay
Hai chiếc cúp kể hai câu chuyện khác nhau về World Cup. Cúp Jules Rimet thuộc về thời giải đấu còn nhỏ, gần gũi, đội vô địch có thể mang về nhà; nó cũng mỏng manh tới mức bị đánh cắp hai lần. Chiếc cúp hiện nay thuộc về thời World Cup là thương hiệu toàn cầu, được bảo vệ như một tài sản và chỉ rời tay FIFA trong những phút ăn mừng.
Muốn nhìn tận mắt:
- Bảo tàng Bóng đá Thế giới FIFA ở Zürich, Thụy Sĩ, trưng bày lịch sử các chiếc cúp và nhiều kỷ vật liên quan.
- Bảo tàng Bóng đá Quốc gia Anh ở Manchester lưu giữ nhiều kỷ vật về World Cup 1966.
- Chuyến lưu diễn cúp trước mỗi kỳ World Cup thường ghé nhiều nước châu Á; theo dõi thông báo của FIFA để biết lịch.
Câu hỏi thường gặp
Cúp Jules Rimet hiện ở đâu?
Cúp Jules Rimet bị đánh cắp tại trụ sở Liên đoàn Bóng đá Brazil ở Rio de Janeiro vào tháng 12/1983 và tới nay chưa được tìm thấy. Nhiều người tin nó đã bị nấu chảy, nhưng điều này chưa được chứng minh.
Cúp World Cup làm bằng gì?
Chiếc cúp hiện nay làm bằng vàng 18 carat, đế có hai vòng đá malachite màu xanh lá. Cúp cao 36,8 cm và nặng 6,175 kg.
Ai thiết kế cúp World Cup hiện nay?
Nhà điêu khắc người Ý Silvio Gazzaniga thiết kế chiếc cúp, được chọn trong số 53 mẫu gửi về FIFA. Cúp được trao lần đầu tại World Cup 1974 cho Tây Đức.
Đội vô địch World Cup có được giữ cúp không?
Không. Đội vô địch chỉ nâng chiếc cúp thật trong lễ trao giải và ăn mừng, rồi trả lại FIFA. Họ được nhận một bản sao bằng đồng mạ vàng để mang về.
Chú chó Pickles đã làm gì với cúp World Cup?
Năm 1966, cúp Jules Rimet bị đánh cắp ở London trước World Cup. Bảy ngày sau, chú chó Pickles phát hiện chiếc cúp bọc trong giấy báo dưới một hàng rào ở South Norwood khi đi dạo cùng chủ.