Bù giờ là khoảng thời gian trọng tài cộng thêm vào cuối mỗi hiệp để bù cho những lúc trận đấu bị gián đoạn: thay người, chấn thương, câu giờ, rút thẻ, kiểm tra VAR, ăn mừng bàn thắng và các lần dừng khác. Trọng tài chính là người duy nhất quyết định bù bao nhiêu. Con số trọng tài thứ tư giơ lên bảng chỉ là thời gian tối thiểu, trọng tài có thể cho đá lâu hơn nhưng không được ngắn hơn.
Luật 7 nói gì về bù giờ
Một trận đấu gồm hai hiệp 45 phút, nghỉ giữa hiệp không quá 15 phút. Đồng hồ bóng đá không dừng khi bóng chết, khác với bóng rổ hay bóng bầu dục Mỹ. Vì vậy luật yêu cầu trọng tài tự cộng thêm thời gian bị mất. Luật 7 liệt kê các nguyên nhân:
- Thay người
- Kiểm tra và đưa cầu thủ chấn thương ra khỏi sân
- Câu giờ
- Xử lý kỷ luật (rút thẻ)
- Các lần dừng y tế theo điều lệ giải, như nghỉ uống nước hay nghỉ làm mát
- Kiểm tra và xem lại của VAR
- Ăn mừng bàn thắng
- Bất cứ nguyên nhân nào khác, kể cả chậm trễ khi bắt đầu lại trận đấu
Luật không đưa công thức kiểu "mỗi lần thay người là 30 giây". Trọng tài tự ước lượng, thường với sự trợ giúp của trọng tài thứ tư ghi chép các lần dừng.
Bảng điện tử và con số "tối thiểu"
Vào phút cuối của mỗi hiệp, trọng tài thứ tư giơ bảng báo số phút bù giờ. Nhiều người hiểu nhầm đó là thời gian chính xác. Thật ra đó là số phút tối thiểu. Nếu trong lúc bù giờ lại có thay người, chấn thương hay kiểm tra VAR, trọng tài cộng tiếp. Ngược lại, trọng tài không được rút ngắn thời gian đã công bố.
Con số trên bảng luôn là số nguyên phút, nhưng trọng tài bấm giờ theo giây. Khi bảng ghi 4 phút, trận đấu có thể kết thúc ở 94:20 hoặc 94:50, tuỳ những gì xảy ra trong lúc bù giờ.
Có phải đợi bóng ra ngoài mới kết thúc?
Không có quy định nào như vậy. Trọng tài có thể thổi còi kết thúc khi bóng đang lăn. Nhiều trọng tài chọn thời điểm bóng ở giữa sân hoặc không có pha tấn công nguy hiểm để tránh tranh cãi, nhưng đó là thói quen nghề chứ không phải luật. Ngoại lệ duy nhất: quả phạt đền được thổi ngay cuối hiệp thì phải được thực hiện xong, trận đấu được kéo dài cho tới khi quả phạt kết thúc.
World Cup 2022 và cuộc đổi gió
Trước World Cup 2022, bù giờ ở nhiều giải lớn thường chỉ ba đến năm phút cho hiệp hai, dù thực tế trận đấu đã mất nhiều hơn thế. Ủy ban Trọng tài FIFA do ông Pierluigi Collina đứng đầu yêu cầu trọng tài ở Qatar tính bù giờ chính xác hơn, đặc biệt thời gian ăn mừng bàn thắng, thay người và kiểm tra VAR.
Kết quả gây ngỡ ngàng ngay vòng bảng: riêng trận Anh – Iran có hơn 20 phút bù giờ cộng cả hai hiệp, một phần lớn vì chấn thương của thủ môn Iran ở hiệp một. Nhiều trận khác có bù giờ hiệp hai từ 8 đến hơn 10 phút. Sau đó, nhiều giải quốc nội, trong đó có Premier League mùa 2023/24, áp dụng cách tính tương tự, khiến số phút bù giờ trung bình tăng rõ. Một số giải sau đó điều chỉnh lại cho vừa phải hơn, nhưng xu hướng chung là bù giờ dài hơn trước.
Thời gian bóng lăn thực tế
Vì sao FIFA quan tâm? Vì một trận 90 phút có thời gian bóng thực sự lăn ít hơn rất nhiều. Tài liệu "Play Fair" của IFAB năm 2017 ghi nhận nhiều trận đấu chuyên nghiệp chỉ có khoảng 60 phút bóng lăn, có trận còn thấp hơn. Phần còn lại mất vào ném biên, đá phạt, phát bóng lên, chấn thương, ăn mừng, cãi trọng tài.
| Môn | Đồng hồ | Ai quyết định thời gian thêm |
|---|---|---|
| Bóng đá | Chạy liên tục, không dừng khi bóng chết | Trọng tài ước lượng và cộng vào cuối hiệp |
| Bóng rổ | Dừng mỗi khi bóng chết | Không có bù giờ; hiệp phụ khi hoà |
| Bóng bầu dục rugby union | Chạy liên tục, trọng tài có thể yêu cầu dừng | Trọng tài; hiệp kết thúc khi bóng chết sau khi hết giờ |
| Khúc côn cầu trên băng | Dừng mỗi khi trọng tài thổi còi | Không có bù giờ |
Trong tài liệu "Play Fair", IFAB từng nêu khả năng thử nghiệm hai hiệp 30 phút với đồng hồ dừng như bóng rổ. Ý tưởng này đã được đưa ra bàn nhưng không trở thành luật cho bóng đá đỉnh cao.
Câu giờ: thứ bù giờ chống lại
Câu giờ có nhiều dạng: thủ môn giữ bóng lâu, cầu thủ nằm sân không có chấn thương thật, cầu thủ bị thay ra đi chậm rãi về phía băng ghế, đá bóng đi xa sau khi bị thổi phạt. Luật có mấy công cụ để xử lý:
- Bù giờ: thời gian mất do câu giờ được cộng lại.
- Thẻ vàng: cố tình trì hoãn việc bắt đầu lại trận đấu là lỗi bị thẻ vàng.
- Rời sân ở điểm gần nhất: từ 2019, cầu thủ bị thay ra phải rời sân ở điểm gần nhất trên đường biên, trừ khi trọng tài cho phép khác.
- Quy tắc tám giây của thủ môn: từ mùa 2025/26, thủ môn giữ bóng trong tay quá tám giây thì đội kia được hưởng phạt góc, thay cho quả phạt gián tiếp gần như không ai thổi của quy định sáu giây trước đây.
- Chấn thương phải ra sân: cầu thủ được bác sĩ vào chăm sóc thường phải ra ngoài và chỉ được quay lại khi trận đấu đã bắt đầu lại, trừ một số ngoại lệ như thủ môn hay pha va chạm dẫn tới thẻ cho đối phương.
Nghỉ làm mát và nghỉ uống nước
Khi thi đấu trong nắng nóng, điều lệ giải có thể quy định các lần dừng y tế giữa mỗi hiệp. FIFA đã dùng "cooling break" ở World Cup 2014 tại Brazil và nhiều giải sau đó khi nhiệt độ và độ ẩm vượt ngưỡng an toàn. Thời gian dừng này được cộng vào bù giờ. Ở Việt Nam và các nước nhiệt đới, đây là quy định hay gặp ở các trận đá giữa trưa hoặc đầu giờ chiều.
Bù giờ khác hiệp phụ thế nào
Hai khái niệm hay bị nhầm. Bù giờ thuộc về mỗi hiệp đấu, có ở mọi trận. Hiệp phụ là hai hiệp 15 phút thêm vào khi trận đấu loại trực tiếp hoà sau 90 phút, nếu điều lệ giải quy định. Mỗi hiệp phụ cũng có bù giờ riêng.
Từ 1993 tới 2004, FIFA và UEFA từng thử "bàn thắng vàng": bàn thắng đầu tiên trong hiệp phụ kết thúc trận đấu ngay. Oliver Bierhoff ghi bàn thắng vàng giúp Đức vô địch Euro 1996, David Trezeguet giúp Pháp vô địch Euro 2000, và Ahn Jung-hwan đưa Hàn Quốc loại Ý ở World Cup 2002. Sau đó có thời gian ngắn dùng "bàn thắng bạc" (đội dẫn trước khi kết thúc hiệp phụ thứ nhất thì thắng), như bàn đánh đầu của Traianos Dellas đưa Hy Lạp vào chung kết Euro 2004. Cả hai bị bỏ từ năm 2004 vì làm các đội đá quá thận trọng trong hiệp phụ.
Góc nhìn hôm nay: đọc bù giờ khi xem trận
- Muốn đoán số phút bù giờ, đếm số lần thay người (mỗi lần khoảng nửa phút), số bàn thắng, số lần kiểm tra VAR dài và số lần chăm sóc chấn thương.
- Thấy đội đang dẫn thay người ở phút bù giờ, đó thường là câu giờ hợp lệ, nhưng trọng tài sẽ cộng lại thời gian.
- Nghe tiếng còi kết thúc khi bóng đang ở giữa sân là chuyện bình thường, không phải trọng tài "tiếc" đội thua.
Nếu muốn tìm số liệu, nhiều trang thống kê như Opta hay dữ liệu chính thức của các giải công bố "thời gian bóng lăn" của từng trận. So số đó giữa các giải sẽ thấy giải nào chơi nhiều bóng đá hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ai quyết định thời gian bù giờ?
Trọng tài chính là người duy nhất quyết định thời gian bù giờ. Trọng tài thứ tư chỉ giơ bảng báo số phút tối thiểu theo chỉ đạo của trọng tài chính.
Bù giờ có được kéo dài hơn số phút trên bảng không?
Có. Con số trên bảng là thời gian tối thiểu. Nếu trong lúc bù giờ có thay người, chấn thương hay kiểm tra VAR, trọng tài có thể cộng thêm, nhưng không được rút ngắn.
Một trận bóng đá thực sự có bao nhiêu phút bóng lăn?
Theo tài liệu "Play Fair" của IFAB năm 2017, nhiều trận chuyên nghiệp chỉ có khoảng 60 phút bóng thực sự lăn, có trận còn ít hơn. Phần còn lại mất vào các lần bóng chết, chấn thương và ăn mừng.
Hết giờ bù giờ mà đang có phạt đền thì sao?
Quả phạt đền được thổi trước khi hết giờ phải được thực hiện xong. Trận đấu được kéo dài cho tới khi quả phạt đền kết thúc, tức là khi bóng vào lưới, ra ngoài hoặc dừng lại.
Bàn thắng vàng là gì?
Bàn thắng vàng là quy định từng dùng từ 1993 đến 2004: đội ghi bàn đầu tiên trong hiệp phụ thắng ngay lập tức. Quy định này đã bị bỏ, nay hiệp phụ luôn đá đủ hai hiệp 15 phút.