Bóng đá trên toàn thế giới chơi theo một bộ luật duy nhất gồm 17 điều, do Hội đồng Bóng đá Quốc tế (IFAB) ban hành và sửa đổi mỗi năm. Từ trận World Cup tới trận đấu của trẻ em ở sân trường, nền tảng đều là 17 điều này; các giải đấu chỉ được điều chỉnh những chi tiết mà IFAB cho phép, như thời gian thi đấu hay số người thay ở bóng đá trẻ.
IFAB là ai và vì sao không phải FIFA
Năm 1863, Hiệp hội bóng đá Anh (FA) được thành lập ở một quán rượu tại London và viết ra bộ luật chung đầu tiên. Nhưng Scotland, xứ Wales và Ireland mỗi nơi chơi một kiểu hơi khác. Để thống nhất, bốn hiệp hội này lập ra IFAB năm 1886. FIFA ra đời năm 1904 và chỉ gia nhập IFAB năm 1913.
Cơ cấu biểu quyết hiện nay vẫn mang dấu vết lịch sử đó:
- IFAB có 8 phiếu: FIFA giữ 4 phiếu đại diện cho hơn 200 liên đoàn thành viên, bốn hiệp hội Anh, Scotland, xứ Wales và Bắc Ireland mỗi nơi 1 phiếu.
- Muốn sửa luật cần ít nhất 6 phiếu (ba phần tư). Như vậy FIFA không thể tự đổi luật nếu không có ít nhất hai hiệp hội Anh quốc đồng ý, và ngược lại các hiệp hội Anh quốc cũng không thể tự quyết.
- Đại hội thường niên họp vào khoảng tháng 2 hoặc tháng 3. Thay đổi thường có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 cùng năm, khớp với lịch mùa giải châu Âu.
Bộ luật được tổ chức lại thành 17 điều vào năm 1938, việc do Stanley Rous (sau này là Chủ tịch FIFA) chủ trì. Năm 2016, IFAB viết lại toàn bộ văn phong cho gọn và dễ hiểu hơn, cắt bớt gần một nửa số chữ.
Toàn bộ 17 điều luật trong một bảng
| Luật | Tên | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 1 | Sân thi đấu | Kích thước sân, vạch kẻ, khung thành, vòng cấm, cờ góc |
| 2 | Quả bóng | Hình cầu, chu vi 68–70 cm, nặng 410–450 g lúc bắt đầu trận |
| 3 | Cầu thủ | Tối đa 11 người mỗi đội, tối thiểu 7; thay người; người thừa trên sân |
| 4 | Trang phục | Áo, quần, tất, giày, bọc ống đồng; màu áo hai đội và thủ môn phải phân biệt được |
| 5 | Trọng tài | Quyền hạn, nhiệm vụ, luật lợi thế, quyết định của trọng tài |
| 6 | Các trọng tài khác | Trợ lý trọng tài, trọng tài thứ tư, VAR, trợ lý bổ sung |
| 7 | Thời gian thi đấu | Hai hiệp 45 phút, nghỉ không quá 15 phút, bù giờ |
| 8 | Bắt đầu và bắt đầu lại trận đấu | Giao bóng, thả bóng chạm đất |
| 9 | Bóng trong cuộc và ngoài cuộc | Khi nào bóng hết trong cuộc; bóng chạm trọng tài |
| 10 | Xác định kết quả trận đấu | Bàn thắng, hiệp phụ, loạt sút luân lưu |
| 11 | Việt vị | Vị trí việt vị, lỗi việt vị |
| 12 | Lỗi và hành vi sai trái | Lỗi phạt trực tiếp, gián tiếp, chạm tay, thẻ vàng, thẻ đỏ |
| 13 | Đá phạt | Phạt trực tiếp, gián tiếp, khoảng cách 9,15 m, hàng rào |
| 14 | Phạt đền | Vị trí, thủ môn, người sút, vi phạm |
| 15 | Ném biên | Hai tay, từ sau và qua đầu, hai chân chạm đất |
| 16 | Phát bóng lên | Đặt bóng trong khu cầu môn, có thể ghi bàn trực tiếp vào lưới đối phương |
| 17 | Phạt góc | Đặt bóng trong cung phạt góc, có thể ghi bàn trực tiếp |
Sau 17 điều là phần hướng dẫn thực hành cho trọng tài, các định nghĩa thuật ngữ và quy trình VAR.
Những con số trên sân mà ít người để ý
Sân không có kích thước cố định
Luật 1 cho phép đường biên dọc dài từ 90 đến 120 m và đường biên ngang rộng từ 45 đến 90 m, miễn chiều dọc luôn dài hơn chiều ngang. Với trận quốc tế, khoảng này hẹp lại: dài 100–110 m, rộng 64–75 m. Vì vậy hai sân ở cùng một giải có thể khác nhau đáng kể, và đội khách nào quen sân rộng sẽ thấy sân hẹp ngột ngạt.
Còn lại thì cố định đến từng centimet
- Khung thành: rộng 7,32 m, cao 2,44 m, tức 8 yard và 8 foot theo đơn vị Anh gốc.
- Vòng cấm: kéo dài 16,5 m từ cột dọc vào trong và ra phía sân.
- Khu cầu môn: 5,5 m.
- Chấm phạt đền: 11 m.
- Vòng tròn giữa sân và vòng cung vòng cấm: bán kính 9,15 m, đúng bằng khoảng cách tối thiểu của hàng rào khi đá phạt.
- Cung phạt góc: bán kính 1 m.
Các con số "lẻ" như 9,15 hay 16,5 là vì chúng được đổi từ yard (10 yard và 18 yard).
Quả bóng
Bóng chuẩn (cỡ số 5) có chu vi 68–70 cm, nặng 410–450 g lúc bắt đầu trận, áp suất 0,6–1,1 atmosphere ở mực nước biển. Bóng thi đấu các giải lớn phải mang dấu chứng nhận chất lượng của FIFA.
Những điều luật ít người biết
- Không thể ghi bàn trực tiếp từ ném biên. Ném thẳng vào lưới đối phương thì đối phương được phát bóng lên; ném thẳng vào lưới nhà thì đối phương được phạt góc.
- Có thể ghi bàn trực tiếp từ phạt góc, gọi là "bàn thắng Olympic", và từ phát bóng lên, nhưng chỉ vào lưới đối phương. Không bao giờ có bàn phản lưới trực tiếp từ quả phạt của chính mình.
- Bóng chạm trọng tài mà dẫn tới đổi quyền kiểm soát bóng, một pha tấn công triển vọng hoặc đi thẳng vào lưới, thì trọng tài dừng trận và cho thả bóng chạm đất (quy định từ 2019).
- Phát bóng lên không cần ra khỏi vòng cấm. Từ 2019, bóng trong cuộc ngay khi được đá và di chuyển rõ ràng, nên đồng đội có thể nhận bóng ngay trong vòng cấm. Thay đổi nhỏ này khuyến khích lối triển khai bóng từ thủ môn.
- Hàng rào ba người trở lên thì cầu thủ đội tấn công phải đứng cách hàng rào ít nhất 1 m (từ 2019), để chấm dứt cảnh chen lấn trong hàng rào.
- Trận đấu bị huỷ nếu một đội còn dưới 7 người trên sân.
Luật thay đổi gần đây (tính tới mùa 2025/26)
| Mùa | Thay đổi đáng chú ý |
|---|---|
| 2016/17 | Viết lại toàn bộ bộ luật; giảm nhẹ hình phạt DOGSO trong vòng cấm khi cố chơi bóng |
| 2018/19 | VAR chính thức vào luật |
| 2019/20 | Thẻ cho ban huấn luyện; phát bóng lên không cần ra khỏi vòng cấm; thủ môn chỉ cần một chân trên vạch khi bắt phạt đền; cầu thủ bị thay ra ở điểm gần nhất |
| 2020/21–2021/22 | Định nghĩa ranh giới cánh tay; viết lại luật chạm tay; năm người thay tạm thời |
| 2022/23 | Năm người thay thành quy định vĩnh viễn |
| 2025/26 | Thủ môn giữ bóng quá 8 giây thì đối phương được phạt góc |
IFAB cũng điều hành các thử nghiệm trước khi đưa vào luật: thay người do chấn động não, chỉ đội trưởng được tiếp cận trọng tài, trọng tài công bố quyết định VAR qua loa sân. Một thử nghiệm chỉ trở thành luật sau khi được bỏ phiếu ở đại hội thường niên.
Luật bóng đá ở Việt Nam
Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) dịch và ban hành bộ Luật bóng đá theo bản của IFAB, cập nhật khi IFAB sửa đổi. Các giải trong nước như V-League, hạng Nhất, giải trẻ áp dụng bộ luật này cộng với điều lệ riêng của từng giải. Các giải bóng đá phong trào (sân 5, sân 7) thường chơi theo luật đã được rút gọn của ban tổ chức, không phải bộ luật 11 người đầy đủ — ví dụ nhiều giải sân 7 không áp dụng việt vị, hoặc thay người không giới hạn.
Góc nhìn hôm nay: đọc luật gốc ở đâu
Bản luật mới nhất có miễn phí trên trang chính thức của IFAB, kèm ứng dụng di động, tóm tắt các thay đổi theo mùa và video minh hoạ. Mỗi bản có phần "Law changes" đặt ngay đầu, giải thích vì sao luật được sửa. Đọc phần đó là cách nhanh nhất để cập nhật. Một mẹo cho người mới: đọc Luật 11 và Luật 12 trước, vì đây là hai điều gây tranh cãi nhiều nhất khi xem bóng đá, rồi quay lại Luật 1 tới Luật 10 sau.
Câu hỏi thường gặp
Luật bóng đá có bao nhiêu điều?
Luật bóng đá có 17 điều, do Hội đồng Bóng đá Quốc tế (IFAB) ban hành. Cấu trúc 17 điều có từ năm 1938 và vẫn giữ nguyên tới nay, dù nội dung từng điều được sửa đổi hằng năm.
Ai là người làm ra luật bóng đá?
Luật bóng đá do IFAB ban hành. IFAB gồm FIFA với 4 phiếu và bốn hiệp hội bóng đá Anh, Scotland, xứ Wales, Bắc Ireland mỗi nơi 1 phiếu. Muốn sửa luật cần ít nhất 6 trên 8 phiếu.
Kích thước sân bóng đá tiêu chuẩn là bao nhiêu?
Luật cho phép sân dài 90–120 m và rộng 45–90 m. Với trận quốc tế, sân dài 100–110 m và rộng 64–75 m. Nhiều sân lớn hiện nay chọn kích thước 105 x 68 m.
Ném biên vào thẳng lưới có được tính bàn không?
Không. Không thể ghi bàn trực tiếp từ quả ném biên. Nếu bóng ném vào thẳng lưới đối phương thì đối phương được phát bóng lên, nếu vào lưới nhà thì đối phương được phạt góc.
Một đội còn bao nhiêu người thì trận đấu bị huỷ?
Theo Luật 3, trận đấu không thể tiếp tục nếu một đội còn dưới 7 cầu thủ trên sân. Kết quả trận đấu sau đó do ban tổ chức giải quyết theo điều lệ.
Luật bóng đá có thay đổi hằng năm không?
Có. IFAB họp đại hội thường niên vào khoảng tháng 2 hoặc tháng 3, và các thay đổi thường có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7. Mỗi năm có thể là thay đổi lớn hoặc chỉ là làm rõ câu chữ.