Michael Jordan và Chicago Bulls: hành trình sáu chức vô địch NBA

Michael Jordan cùng Chicago Bulls giành 6 chức vô địch NBA trong 8 năm, chia làm hai lần ba năm liên tiếp: 1991–1993 và 1996–1998. Cả sáu lần vào chung kết, Bulls đều thắng và Jordan đều là MVP chung kết. Thành tích ấy, cộng với 5 danh hiệu MVP mùa thường và 10 lần vua ghi điểm, là lý do ông thường được xếp ở vị trí số một khi người ta bàn về cầu thủ bóng rổ vĩ đại nhất.

Trước Chicago: Bắc Carolina và cú ném năm 1982

Michael Jeffrey Jordan sinh ngày 17/2/1963 ở Brooklyn, New York, lớn lên ở Wilmington, bang Bắc Carolina. Câu chuyện quen thuộc là cậu bị gạt khỏi đội chính của trường trung học Laney năm lớp 10, phải chơi cho đội trẻ; về sau Jordan nhiều lần nhắc lại chuyện này như một động lực. Thực tế, học sinh lớp 10 vào đội chính vốn hiếm, nhưng điều đó không làm câu chuyện kém sức nặng với chính ông.

Năm 1982, khi còn là sinh viên năm nhất Đại học Bắc Carolina dưới tay huấn luyện viên Dean Smith, Jordan ghi cú ném quyết định trong trận chung kết giải đại học NCAA với Georgetown. Hai năm sau, ông giành huy chương vàng Olympic Los Angeles 1984 cùng đội tuyển Mỹ, khi đó còn chỉ gồm cầu thủ nghiệp dư.

Ở kỳ draft 1984, Houston chọn Hakeem Olajuwon số 1, Portland chọn trung phong Sam Bowie số 2, và Chicago lấy Jordan ở lượt số 3. Lựa chọn của Portland về sau trở thành ví dụ kinh điển về sai lầm draft, dù Bowie chủ yếu khổ vì chấn thương chân.

Những năm ghi điểm một mình (1984–1990)

Jordan đoạt danh hiệu Tân binh của năm mùa 1984-85. Mùa thứ hai, ông gãy xương bàn chân ở trận thứ ba và nghỉ phần lớn mùa giải, nhưng trở lại kịp playoffs và ghi 63 điểm vào lưới Boston Celtics trong trận 2 vòng một năm 1986, một kỷ lục ghi điểm playoffs tồn tại tới nay. Bulls vẫn thua trận đó sau hai hiệp phụ và bị loại 0-3. Larry Bird sau trận nói ông vừa thấy Chúa đội lốt Michael Jordan, câu này được báo chí Mỹ ghi lại rộng rãi.

Mùa 1986-87, Jordan ghi trung bình 37,1 điểm mỗi trận. Mùa 1987-88, ông vừa là MVP mùa thường vừa là Cầu thủ phòng ngự hay nhất, một tổ hợp cực hiếm. Nhưng Bulls vẫn chưa đi xa được. Detroit Pistons, đội bóng nổi tiếng với lối chơi va chạm mạnh, loại Chicago ba năm liền 1988, 1989 và 1990. Pistons có hẳn một bộ nguyên tắc gọi là "Jordan Rules": hễ Jordan có bóng là dồn người, ép về một phía, và không ngại va chạm mạnh mỗi khi ông lao vào rổ.

Phil Jackson, tam giác tấn công và Scottie Pippen

Bước ngoặt đến từ ba con người. Thứ nhất là Scottie Pippen, được Seattle chọn ở draft 1987 rồi chuyển ngay cho Chicago. Pippen là tiền đạo cao, chuyền giỏi, phòng ngự được nhiều vị trí, người duy nhất ở Bulls có thể chia gánh nặng với Jordan. Thứ hai là Horace Grant, tiền đạo mạnh bắt bóng bật bảng và phòng ngự.

Thứ ba là Phil Jackson, lên thay Doug Collins năm 1989. Jackson cùng trợ lý Tex Winter áp dụng "tam giác tấn công" (triangle offense): một hệ thống trong đó cầu thủ chiếm các vị trí tạo thành tam giác bên một cánh, đọc phản ứng của phòng ngự để chọn đường chuyền. Hệ thống đòi Jordan phải tin đồng đội và chuyền bóng nhiều hơn. Ông từng hoài nghi, nhưng chính nó làm Bulls không còn dễ đoán.

Ba chức vô địch đầu tiên (1991–1993)

Năm 1991, Bulls quét sạch Pistons 4-0 ở chung kết miền Đông rồi thắng Los Angeles Lakers của Magic Johnson 4-1 ở chung kết. Hình ảnh Jordan ôm chiếc cúp khóc trong phòng thay đồ là một trong những khoảnh khắc nổi tiếng nhất của ông.

Năm 1992 họ thắng Portland Trail Blazers 4-2. Ở trận 1 loạt chung kết đó, Jordan ném trúng sáu quả ba điểm trong hiệp một rồi quay về phía bàn bình luận nhún vai, cử chỉ được gọi là "the shrug". Năm 1993, đối thủ là Phoenix Suns của MVP Charles Barkley. Bulls thắng 4-2, và cú ném ba điểm quyết định ở trận 6 không phải của Jordan mà của hậu vệ John Paxson, đúng tinh thần tam giác tấn công.

Giải nghệ, bóng chày và "I'm back"

Tháng 7/1993, cha của Jordan, ông James Jordan, bị sát hại ở Bắc Carolina. Tháng 10 cùng năm, Jordan tuyên bố giải nghệ, nói ông không còn động lực chứng minh gì thêm. Năm 1994, ông chơi bóng chày chuyên nghiệp cho Birmingham Barons, đội thuộc hệ thống của Chicago White Sox (cùng ông chủ Jerry Reinsdorf với Bulls), kết quả ở mức khiêm tốn. Những đồn đoán rằng giải nghệ có liên quan chuyện cá cược chưa bao giờ được chứng minh; đó vẫn là thuyết âm mưu, không phải sử liệu.

Tháng 3/1995, Jordan quay lại bằng một thông cáo hai chữ: "I'm back". Ông mặc áo số 45 vì số 23 đã được treo lên. Vài tuần sau, ông ghi 55 điểm ở Madison Square Garden. Nhưng Bulls thua Orlando Magic ở bán kết miền Đông 1995, và mùa hè ấy Jordan tập luyện như chưa từng tập.

72-10 và ba chức vô địch thứ hai (1996–1998)

Bulls mùa 1995-96 có thêm Dennis Rodman, người bắt bóng bật bảng xuất sắc nhất thời đó nhưng cũng là nhân vật khó đoán nhất giải. Họ thắng 72, thua 10 ở mùa thường, kỷ lục tồn tại 20 năm cho tới khi Golden State Warriors đạt 73-9 mùa 2015-16. Khác ở chỗ Bulls hoàn tất bằng chức vô địch, thắng Seattle SuperSonics 4-2; Warriors thì thua ở chung kết.

Năm 1997, Bulls thắng Utah Jazz 4-2. Trận 5 là "trận cúm" nổi tiếng: Jordan ốm nặng vẫn ghi 38 điểm, Pippen dìu ông về băng ghế lúc trận kết thúc. Ê-kíp của ông về sau nói nguyên nhân là ngộ độc thực phẩm từ một chiếc pizza đêm trước, không phải cúm. Năm 1998, lại là Jazz. Ở trận 6 tại Salt Lake City, Jordan cướp bóng của Karl Malone, rồi ghi cú ném quyết định qua đầu Bryon Russell, kết thúc trận với 45 điểm.

Dòng thời gian sáu chức vô địch

Vì sao đội hình ấy tan rã

Sau năm 1998, ban lãnh đạo Bulls do tổng giám đốc Jerry Krause dẫn dắt muốn tái thiết, Phil Jackson không được gia hạn, Pippen muốn ra đi vì bất mãn chuyện lương. Jordan nói ông sẽ không chơi cho huấn luyện viên nào khác ngoài Jackson. Tháng 1/1999, ông giải nghệ lần thứ hai. Câu hỏi "nếu giữ lại thì còn vô địch thêm không" là một trong những đề tài cãi nhau không dứt của người hâm mộ, và chính bộ phim tài liệu "The Last Dance" lấy nó làm trục.

Jordan còn trở lại thêm hai mùa với Washington Wizards (2001–2003), ghi trung bình khoảng 20 điểm trở lên dù đã ở tuổi 38–40, nhưng không vào playoffs. Sau đó ông làm chủ đội Charlotte Hornets từ 2010 đến 2023.

Di sản được đo bằng con số

• Trung bình 30,1 điểm mỗi trận mùa thường, cao nhất lịch sử NBA.
• 10 lần vua ghi điểm, kỷ lục.
• 5 lần MVP mùa thường (1988, 1991, 1992, 1996, 1998), 6 lần MVP chung kết.
• Thành tích ở chung kết: 6 lần vào, 6 lần thắng.
• Hai huy chương vàng Olympic: 1984 và 1992 cùng Dream Team.

Ngoài sân, dòng giày Air Jordan của Nike ra đời năm 1985 đã biến một cầu thủ thành thương hiệu thể thao toàn cầu, mô hình mà các ngôi sao sau này đều đi theo.

Góc nhìn hôm nay: tìm hiểu thêm

Muốn hiểu Jordan, hãy xem "The Last Dance" (2020), loạt phim tài liệu 10 tập của ESPN và Netflix dựng từ thước phim quay đội Bulls mùa 1997-98. Nên nhớ phim do công ty của chính Jordan tham gia sản xuất, nên góc nhìn nghiêng về ông. Để cân bằng, đọc "The Jordan Rules" (1992) của nhà báo Sam Smith, cuốn sách từng làm Jordan khó chịu vì kể thẳng về tính khí khắc nghiệt của ông trong phòng thay đồ, và "Playing for Keeps" của David Halberstam.

Bài học dễ thấy nhất từ câu chuyện này là ngay cả cầu thủ giỏi nhất cũng không vô địch một mình: Jordan chỉ thắng khi có Pippen, một hệ thống chia bóng và một huấn luyện viên biết quản lý những cái tôi lớn. Ai đến Chicago có thể ghé United Center, nơi đặt bức tượng Jordan bay người úp rổ.